Dalahästen: ئەسپە هونەرییە فۆلکلۆرییە ناسراوەکەی سوید

ئەگەر سەردانی دوکانێکی دیاری لە سوید، فڕۆکەخانەیەک، یان تەنانەت ماڵێکی ئاسایی سویدی بکەیت، نزیکەی بە دڵنیاییەوە ئەسپێکی دارینی رەنگاوڕەنگ و گەش دەبینیت. ئەم پەیکەرە بچووکە ناوی en dalahästـە (ئەسپی دالا)، و ڕەنگە ناسراوترین هێمای هونەری میللیی سوید بێت. بەڵام لە پشت ئەم ڕەنگە پرتەقاڵی-سوورە گەشە و نەخشە گوڵاوییە پێچاوپێچەکانەوە، مێژوویەکی پڕ لە دەستڕەنگینییەکی سادە، ئێوارانی زستان لە تەنیشت ئاگردان، و بەناوبانگبوونێکی چاوەڕواننەکراوی جیهانی لە بواری دیزایندا هەیە.

لەدایکبوو لە دارستانە قووڵەکانی Dalarna

چیرۆکی dalahästen لە هەرێمی Dalarna لە ناوەڕاستی سویدەوە دەست پێدەکات. لە ماوەی سەدەکانی حەڤدەهەم و هەژدەهەمدا، پیاوان مانگە درێژەکانی زستانیان لە قووڵایی دارستانەکانی سنەوبەردا وەک داربڕ بەسەردەبرد. لە ئێواراندا، کاتێک لە دەوری ئاگر لە کوخە دارینە سادەکانیاندا کۆدەبوونەوە، بە چەقۆی بچووک پارچە دارە زیادەکانیان دەتاشی و دەیانکردە یاری بۆ منداڵەکانیان لە ماڵەوە.

ئەسپی دارین هەڵبژاردنێکی سروشتی بوو بۆ ئەم کارە. لە گوندەکانی سویددا، ئەسپێکی بەهێزی کارکردن بەنرخترین هاوڕێی خێزان بوو. دارە قورسەکانی بە ناو بەفردا ڕادەکێشا، کێڵگە بەردینەکانی دەکێڵا، و کەلوپەلی بەسەر دەریاچە بەستووەکاندا دەگواستەوە. تاشینی ئەسپێک نیشانەی ڕێز و خۆشەویستی بوو.

لە سەرەتای ساڵانی ١٨٠٠کاندا، دەستگێڕە گەڕۆکەکانی گوندەکانی دەوروبەری دەریاچەی سیلجان دەستیان کرد بە فرۆشتنی ئەم ئەسپە دارینە بچووکانە لە بازاڕەکانی گوندەکاندا. ژنان و نیگارکێشە ناوخۆییەکان نەخشی گوڵاوی گەشیان بۆ زیاد کرد کە بە kurbits ناسراوە؛ شێوازێکی نەریتیی نەخشاندنە بە گەڵای پێچاوپێچ و گوڵی خەیاڵیی گەورە. زۆری نەبرد، تەواوی خێزانە جووتیارەکان شەوە تاریکەکانی زستانیان بە تاشین و بۆیەکردنی ئەسپەکان بەسەردەبرد بۆ ئەوەی بڕێک دااهاتی زیادە بەدەستبهێنن.

لە یارییەکی دارستانەوە بۆ ئایکۆنێکی دیزاینی جیهانی

بۆ ماوەیەکی درێژ، ئەسپی دالا تەنها یارییەکی خۆشەویستی ناوخۆیی بوو. هەموو شتێک لە ساڵی ١٩٣٩ لە پێشانگای جیهانی لە نیویۆرک گۆڕا.

ئەو تەلارسازانەی کە بەشی سویدیان لە پێشانگاکەدا دیزاین دەکرد، هێمایەکی دیار و دڵخۆشکەریان دەویست بۆ پێشوازیکردن لە سەردانکەران. داوای دروستکردنی ئەسپێکی گەورەی دالای سێ مەترییان بە ڕەنگی سوور کرد بۆ ئەوەی لە دەرەوەی هۆڵی پێشانگاکە دابنرێت. ڕۆژنامە ئەمریکییەکان عاشقی بوون، وێنەکانی لە سەرتاسەری جیهاندا بڵاوبوونەوە، و خواستی کتوپڕی نێودەوڵەتی ئەم تاشراوە دارینە سادەیەی کردە هێمایەکی نەتەوەیی سوید.

ئەمڕۆش، ئەسپی دالای ڕەسەن هێشتا بە دەست لە گوندی Nusnäs، نزیک شاری مۆرا دروست دەکرێت. وەستاکارە لێهاتووەکان پارچە داری سنەوبەری ناوخۆیی بە مشار دەبڕن، بە چەقۆیەکی تیژ شێوە بە هەر ئەسپێک دەدەن، دەیکەنە ناو بۆیەوە، و پاشان بە دەست و بە فڵچەیەکی دووسەر نەخشەکانی kurbits دەکێشن. لەبەر ئەوەی هەر پارچەیەک بە دەست بۆیە دەکرێت، هیچ دوو ئەسپێک تەواو لە یەکتر ناچن. ئەمڕۆ دەتوانیت ئەم پەیکەرە ڕەنگاوڕەنگانە ببینیت کە ڕەفەی زۆرێک لە ماڵە سویدییەکانیان ڕازاندووەتەوە، چونکە خەڵک حەز دەکەن پارچە دیزاینە کلاسیکییەکان لە hemma دابنێن.

ناوەکە خۆی نموونەیەکی نایابە لەسەر ئەوەی چۆن زمانی سویدی وشەکان پێکەوە دەبەستێتەوە—بابەتێک کە دەتوانیت زیاتر لێی بکۆڵیتەوە لە ڕێبەری Swedish compound words. لێرەدا، Dalarna (ناوی هەرێمەکە) لەگەڵ en häst (ئەسپێک) یەکدەگرێت بۆ پێکهێنانی en dalahäst.

گۆشەی زمان: قسەکردن دەربارەی هونەر و کاری دەستی

کاتێک سەردانی سوید دەکەیت یان لەگەڵ هاوڕێ سویدییەکانت قسە دەکەیت، زۆرجار باسی دیزاین، دیاری، و کەلوپەلی دەستکرد دەکەیت. لێرەدا پێنج دەستەواژەی سروشتی هەن کە دەتوانیت دەستبەجێ بەکاریان بهێنیت:

Den är gjord av trä. (ئەمە لە دار دروستکراوە.)
Hästen är målad för hand. (ئەسپەکە بە دەست بۆیە کراوە.)
Vilken fin färg! (چ ڕەنگێکی جوانە!)
Det är en gammal tradition. (ئەمە نەریتێکی کۆنە.)
Jag vill köpa en souvenir. (دەەمەوێت دیارییەک بکڕم.)

لێرەدا لیستێک لە وشە گرنگەکانی زمانی سویدی پەیوەندیدار بە هونەری میللی و دیزاین دەبینیت:

Swedish	کوردی	نموونە
ett trä	تەختە، دار	Bordet är gjort av trä. (مێزەکە لە تەختە دروست کراوە.)
en häst	ئەسپ	Han har en röd häst. (ئەسپێکی سووری هەیە.)
att tälja	دارتاشین بە چەقۆ، داتاشینی تەختە	Morfar tycker om att tälja. (باپیرە حەزی لە دارتاشینە.)
att måla	بۆیە کردن، کێشانی وێنە	Hon målar en vacker blomma. (گوڵێکی جوان دەکێشێت.)
en färg	ڕەنگ، بۆیە	Röd är en klassisk färg. (سوور ڕەنگێکی کلاسیکە.)
slöjd	دەستڕەنگینی، کاری دەستیی دارتاشی	Vi har slöjd i skolan. (لە قوتابخانە وانەی کاری دەستیمان هەیە.)
ett mönster	نەخش، شێواز	Jag gillar hästens mönster. (حەزم لە نەخشی ئەسپەکەیە.)

ئایا دەیزانیت؟

هەرچەندە سوور ڕەنگی کلاسیکی ئەسپی دالایە، بەڵام دەتوانیت ئەسپی نەریتی بە ڕەنگەکانی شین، ڕەش، سپی، و تەنانەت لە تەختەی سروشتیی دەستکاری‌نەکراویش بدۆزیتەوە. لە ساڵانی دواییدا، دەستڕەنگینان و هونەرمەندان ڕەنگە کاڵە مۆدێرنەکان (پاستێل) و تەنانەت نەخشی پەلکەزێڕینەشیان بەکارهێناوە، بەڵام جۆرە سوورە گەشەکە—کە لە بنەڕەتدا بە ڕەنگی کانزاییی کانی مس لە Falun ڕەنگ کرابوو—هێشتا وەک پەسەندکراوترین جۆر بەبێ ڕکابەر دەمێنێتەوە.

لەگەڵ Kielo ئەمە ڕاهێنان پێ بکە

جارێکی تر کە بە سویدی قسەت کرد، هەوڵ بدە ئەم وشە پەیوەندیدارانەی بە دیزاین بەکاربهێنیت. دەتوانیت لە گفتوگۆیەکی Kieloـدا ڕاهێنان لەسەر وەسفکردنی ڕەنگەکان و شتومەکەکان بکەیت، و ئەم ناوە بەسوودانە بخەیتە ناو پلانی پێداچوونەوەی ڕۆژانەتەوە. Hästen är målad för hand.