Mormor ve Farfar: İsveççe Aile Kelimelerini Öğrenin

İsveçlilerle akrabaları hakkında konuşmaya ilk başladığınızda büyüleyici bir şey fark edebilirsiniz: İsveççede "büyükanne" veya "amca/dayı" için tek bir kelime yoktur. Bunun yerine İsveççe, aile kelimelerini birinin tam olarak ailenin hangi tarafından olduğunu gösteren küçük birer yapboz gibi kurar. Bu kelimelerin arkasındaki basit mantığı bir kez öğrendiniz mi, büyükanne ve büyükbabalarınızı veya akrabalarınızı bir daha asla birbirine karıştırmayacaksınız.

İsveççe büyükanne ve büyükbaba kelimelerinin dahiyane mantığı

İngilizcede "grandmother" dendiğinde tahmin etmek zorunda kalırsınız: Anne tarafı mı, yoksa baba tarafı mı? İsveççe bu bulmacayı anne (mor) ve baba (far) kelimelerini bir araya getirerek çözer.

Bakın ne kadar açık ve mantıklı:

mormor (annenin annesi): anneanne
morfar (annenin babası): dede (anne tarafı)
farmor (babanın annesi): babaanne
farfar (babanın babası): dede (baba tarafı)

Günlük konuşmada İsveçliler kendi anne ve babalarından bahsederken mamma (anne) ve pappa (baba) kelimelerini kullanırlar. Ancak büyükanne ve büyükbabalara gelince bu birleşik sistem aynen korunur: Jag ska fika med min mormor i dag (Bugün anneannemle fika yapacağım).

Peki ya genel olarak "büyükanne ve büyükbabalar" demek isterseniz? Tarafına göre bu iki kelimeyi birleştirmeniz yeterli: morföräldrar (anne tarafındaki büyükanne ve büyükbaba) veya farföräldrar (baba tarafındaki büyükanne ve büyükbaba). Eğer ayrım yapmadan dört büyükanne ve büyükbabanın hepsini birden kastediyorsanız, mor- och farföräldrar diyebilirsiniz.

Teyzeler, halalar, amcalar, dayılar ve kardeşler

Aynı kural teyze, hala, amca ve dayılar için de geçerlidir. İsveççe, kimin kiminle akraba olduğuna göre çok net unvanlar türetir:

moster (mors syster'in kısaltması): teyze
morbror (annenin erkek kardeşi): dayı
faster (fars syster'in kısaltması): hala
farbror (babanın erkek kardeşi): amca

moster ve faster kelimelerinin mor-syster ve far-syster yapılarının kısaltılmış halleri olduğuna dikkat edin.

İşte aklınızda tutabileceğiniz iki pratik kural:

Kelime mor- ile başlıyorsa, annenizin ailesine aittir.
Kelime far- ile başlıyorsa, babanızın ailesine aittir.

İngilizce konuşanların sıkça yaptığı bir hata, genel anlamda "hala/teyze" anlamına gelen tek bir İsveççe kelime aramaktır. İsveççede tarafsız ve genel tek bir hala/teyze kelimesi yoktur; moster ya da faster kelimelerinden birini seçmeniz gerekir.

Kız ve erkek kardeşler için İsveççede ett syskon (kardeş) ortak ismi kullanılır. Biri size Har du syskon? (Kardeşin var mı?) diye sorarsa şöyle cevap verebilirsiniz: Ja, jag har en bror och en syster (Evet, bir erkek kardeşim ve bir kız kardeşim var).

Modern İsveç ilişkileri: sambo, särbo ve bonus

İsveç aile hayatı modern ve pratik olmasıyla bilinir; dilin kelime dağarcığı da bu durumu yansıtır. İsveç'te şu kelimeleri her yerde duyarsınız:

en sambo: Evli olmadan birlikte yaşadığınız partner. Bu kelime sammanboende (birlikte yaşama) sözcüğünden gelir. İsveç'te bu resmi bir yasal statüdür; insanlar onlarca yıl boyunca sambo olarak kalabilir, birlikte ev satın alabilir ve çocuk büyütebilir.
en särbo: Ayrı bir evde yaşayan uzun süreli romantik partner (sär- ayrı anlamına gelir).
en bonusfamilj: Karma/birleşmiş aile. Modern İsveççe, styvmor (üvey anne) gibi geçmişten gelen olumsuz çağrışımları olan kelimeler yerine daha pozitif bir sözcük olan bonus'u tercih eder: en bonusmamma (üvey anne), en bonuspappa (üvey baba) ve ett bonusbarn (üvey çocuk).

Temel İsveççe aile kelimeleri

İsveççe	Türkçe	Örnek
en familj	bir aile	Jag älskar min familj. (Ailemi seviyorum.)
föräldrar	ebeveyn	Mina föräldrar bor i Göteborg. (Anne babam Göteborg'da yaşıyor.)
ett barn	bir çocuk	De har två barn. (İki çocukları var.)
ett syskon	bir kardeş	Jag har tre syskon. (Üç kardeşim var.)
en mormor	anneanne	Min mormor bakar jättegoda bullar. (Anneannem çok lezzetli çörekler pişirir.)
en farfar	dede (baba tarafı)	Farfar fyller 80 år på lördag. (Dedem cumartesi günü 80 yaşına giriyor.)
en faster	hala	Vi hälsar på faster Karin. (Karin halamı ziyaret ediyoruz.)
en morbror	dayı	Min morbror är lärare. (Dayım öğretmendir.)
en sambo	birlikte yaşanılan partner	Min sambo och jag letar efter en lägenhet. (Partnerim ve ben bir daire arıyoruz.)
en bonuspappa	üvey baba	Min bonuspappa heter Erik. (Üvey babamın adı Erik.)

İsveç'te günlük yaşamda aile

İsveç'te aile ilişkileri samimi ve eşitlikçidir. Çocuklar genellikle anne babalarına mamma ve pappa der; teyzeler, amcalar, dayılar, halalar ve büyükanne-büyükbabalara ise çoğunlukla ilk isimleriyle veya farmor ve morfar gibi sözcüklerle hitap edilir.

Ayrıca bir sambo (birlikte yaşayan partner) olmanın, toplumsal saygınlık açısından evlilikle tamamen denk görüldüğünü fark edeceksiniz. Pazartesi sabahı iş arkadaşlarıyla karşılaşan İsveçliler gayet doğal bir şekilde şöyle der: Min sambo och jag åkte till stugan i helgen (Bu hafta sonu partnerimle kulübeye gittik).

Yeniden kurulan (üvey) aileler de İsveç kültüründe son derece yaygındır ve benimsenir. Hatta ortak ebeveynliğin ve modern aile dinamiklerinin getirdiği neşeyi ve kaosu işleyen Bonusfamiljen (Bonus Aile) adlı çok popüler bir İsveç komedi-drama dizisi bile vardır.

Hızlı pratik

Bu üç kısa alıştırmayla bilgilerinizi test edin.

Annenizin erkek kardeşi sizi ziyarete geliyor. Ona İsveççe'de ne denir?
Bu cümleyi Türkçeye çevirin: Min sambo har två syskon.
Doğru kelimeyi seçin: Babanızın annesi sizin (mormor / farmor) olur.

Cevaplar

morbror (veya min morbror)
"Partnerimin (birlikte yaşadığım kişinin) iki kardeşi var."
farmor

Bunu Kielo ile pratik yapın

Bir sonraki Kielo sohbetinizde kendi aile ağacınızı tanıtmayı deneyin. Günlük çalışma planınız; mormor, syskon ve sambo gibi kelimeleri tamamen doğal gelene kadar tekrar etmenize yardımcı olacaktır.

Bir sonraki sohbetinize Kielo'ya şunu söyleyerek başlayın: Min familj är ganska stor! (Ailem oldukça büyük!)