Hur mår du: Rozmawiaj o zdrowiu po szwedzku

Kiedy przeprowadzasz się do Szwecji lub tam podróżujesz, rozmowy o samopoczuciu pojawiają się niemal codziennie. Niezależnie od tego, czy współpracownik pyta, jak minął Ci poranek, czy musisz pójść do apteki po leki, umiejętność opisania swojego stanu zdrowia po szwedzku jest kluczowa.

Rozmawianie o zdrowiu po szwedzku jest zaskakująco proste, gdy tylko opanujesz dwa podstawowe czasowniki: må (czuć się – w odniesieniu do zdrowia) oraz ha (mieć). Przyjrzyjmy się, jak używać ich naturalnie i nie wpadać w pułapki typowe dla osób uczących się tego języka.

Jak powiedzieć, jak się czujesz: Må a Känna sig

W wielu językach używa się jednego czasownika „czuć się” do wszystkiego: „czuję się chory”, „jest mi zimno” czy „czuję się szczęśliwy”. W języku szwedzkim różne czasowniki odpowiadają za różne rodzaje odczuć.

Kiedy mówisz o swoim ogólnym stanie zdrowia i samopoczuciu, właściwym czasownikiem jest må (czuć się):

Hur mår du? – Jak się masz? / Jak się czujesz?
Jag mår bra. – Czuję się dobrze. / U mnie wszystko w porządku.
Jag mår toppen! – Czuję się świetnie!
Jag mår dåligt. – Czuję się źle. / Źle się czuję.

Uważaj na parę słów, które łatwo pomylić: dåligt a illa. Jeśli powiesz Jag mår dåligt (źle się czuję), rozmówca zrozumie, że jesteś chory, przybity lub po prostu ogólnie niedobrze się czujesz. Jeśli jednak powiesz Jag mår illa (zbiera mi się na mdłości), oznacza to, że kręci Ci się w żołądku i możesz zwymiotować. Pomyl te dwa zwroty, a ktoś może podać Ci miskę zamiast aspiryny!

Jeśli chcesz opisać konkretne, chwilowe odczucie lub emocję, użyj konstrukcji zwrotnej känna sig (czuć się):

Jag känner mig trött. – Czuję się zmęczony/zmęczona.
Känner du dig pigg? – Czujesz się rześko / wypoczęty?
Hon känner sig stressad. – Ona czuje się zestresowana.

Prosta reguła na zapamiętanie: używaj må do ogólnego stanu zdrowia, a känna sig z przymiotnikiem do opisywania tego, jak czujesz się w danym momencie.

Jak opisać ból: Magia wyrażenia „Ha ont i”

A co, jeśli coś Cię naprawdę boli? Po polsku mówimy „boli mnie głowa” albo „boli mnie brzuch”.

W języku szwedzkim standardowym i najbardziej naturalnym wzorcem jest ha ont i (mieć ból w...) z częścią ciała w formie określonej (z końcówką -en lub -et):

Jag har ont i huvudet. – Boli mnie głowa. (Dosłownie: „Mam ból w głowie”.)
Han har ont i magen. – Boli go brzuch.
Har du ont i halsen? – Boli cię gardło?
Jag har ont i ryggen. – Bolą mnie plecy.

Bardzo częstym błędem jest mówienie mitt huvud gör ont lub jag har ont i huvud. Szwedzi w tym kontekście prawie nigdy nie używają zaimków dzierżawczych (min, mitt) w odniesieniu do własnych części ciała. Zamiast „moja głowa” mówi się po prostu huvudet (ta głowa).

Możesz też używać szwedzkich złożeń na określenie konkretnych dolegliwości, takich jak huvudvärk (ból głowy) czy magont (ból brzucha). Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak Szwedzi tworzą te zgrabne słowa opisowe, sprawdź nasz przewodnik po szwedzkich wyrazach złożonych.

Typowe dolegliwości i bycie chorym

Kiedy nadchodzi jesień i robi się chłodniej, rozmowy o przeziębieniach i grypie stają się codziennością. Oto najbardziej przydatne wyrażenia związane z chorowaniem:

Jag är förkyld. – Jestem przeziębiony/przeziębiona.
Jag har feber. – Mam gorączkę.
Hon hostar mycket. – Ona bardzo kaszle.
Jag stannar hemma idag. – Zostaję dzisiaj w domu. (Więcej o mówieniu o życiu domowym przeczytasz w naszym artykule o hem i hemma).

Gdy ktoś mówi Ci, że kiepsko się czuje, musisz znać jeden ważny zwrot: Krya på dig! (Szybkiego powrotu do zdrowia! / Kuruj się!). Usłyszysz go w biurach, wiadomościach i sklepach za każdym razem, gdy ktoś zachoruje.

Przydatne słownictwo związane ze zdrowiem

Swedish	Polski	Przykład
Hur mår du?	Jak się masz? / Jak się czujesz?	Hej, hur mår du idag? (Cześć, jak się dzisiaj czujesz?)
Jag mår bra	Czuję się dobrze	Tack, jag mår bra! (Dzięki, czuję się dobrze!)
Jag mår illa	Niedobrze mi / Zbiera mi się na mdłości	Jag mår lite illa. (Niedobrze mi trochę.)
ha ont i...	czuć ból w... / boli mnie...	Jag har ont i foten. (Boli mnie stopa.)
förkyld	przeziębiony	Jag är väldigt förkyld. (Jestem bardzo przeziębiony.)
feber	gorączka	Har barnet feber? (Czy dziecko ma gorączkę?)
en vårdcentral	przychodnia rejonowa / ośrodek zdrowia	Jag måste gå till vårdcentralen. (Muszę iść do przychodni.)
ett apotek	apteka	Var ligger närmaste apotek? (Gdzie znajduje się najbliższa apteka?)
Krya på dig!	Wracaj do zdrowia! / Szybkiego powrotu do zdrowia!	Krya på dig så ses vi nästa vecka! (Wracaj do zdrowia, do zobaczenia w przyszłym tygodniu!)

Podejście do zdrowia w szwedzkiej codzienności

W Szwecji pytanie Hur mår du? (Jak się czujesz?) jest zazwyczaj traktowane bardziej dosłownie niż w krajach anglosaskich. O ile szybkie Hej! lub Läget? sprawdzi się jako luźne powitanie, o tyle zadanie komuś pytania Hur mår du? i spojrzenie prosto w oczy oznacza, że naprawdę interesuje Cię odpowiedź. Nie zdziw się, jeśli szwedzki znajomy lub kolega z pracy zatrzyma się na chwilę i odpowie szczerze: Jag är lite trött idag (Jestem dzisiaj trochę zmęczony).

Gdy zachorujesz w Szwecji, system zdecydowanie zachęca do pozostania w domu i odpoczynku, zamiast zmuszania się do pracy za wszelką cenę. Rodzice mają specjalne prawo do opieki nad chorym dzieckiem w domu przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia państwowego – to uwielbiany szwedzki koncept kulturowy znany jako vabba (opieka nad chorym dzieckiem, skrót od vård av barn).

A jeśli potrzebujesz porady medycznej w nagłej, ale niezagrażającej życiu sytuacji, Szwedzi dzwonią pod numer 1177 – ogólnokrajową, całodobową linię informacji medycznej – lub odwiedzają lokalną vårdcentral (przychodnię).

Szybka powtórka

Sprawdź swoją wiedzę w tych trzech krótkich ćwiczeniach.

Jak powiedzieć po szwedzku, że boli Cię gardło, używając słowa ont?
Wybierz właściwe słowo: „Jag åt för mycket godis, så jag mår ______ (dåligt / illa).”
Jak brzmi standardowy szwedzki zwrot oznaczający „Wracaj do zdrowia!”?

Odpowiedzi:

Jag har ont i halsen. (Pamiętaj o formie określonej: halsen, a nie po prostu hals!)
illa (Jeśli po przejedzeniu boli Cię brzuch i masz mdłości, powiesz: mår illa).
Krya på dig!

Ćwicz to z Kielo

W interaktywnych konwersacjach Kielo możesz przećwiczyć opisywanie objawów, umawianie wizyty w przychodni czy po prostu pytanie znajomych o samopoczucie. Dodaj te pojęcia związane ze zdrowiem do swojego planu powtórek, aby śmiało i swobodnie odpowiedzieć, gdy ktoś zapyta Cię następnym razem: Hur mår du idag?