Mårten Gås: جەژنی پاییزەی سوید

کاتێک مانگی نۆڤەمبەر لە سوید دەست پێدەکات، ڕۆژەکان کورت دەبنەوە و کەشوهەوا سارد و ووشک دەبێت. لە کاتێکدا زۆر کەس وا بیر دەکەنەوە کە خواردنی زستانەی سویدی لەگەڵ مێزی کریسمس لە مانگی دیسەمبەردا دەست پێدەکات، پاییز جەژن و خوانی تایبەت و نهێنی خۆی هەیە. هەموو ساڵێک لە ئێوارەی ١٠ی نۆڤەمبەردا، سویدییەکان بۆ Mårtensafton (ئێوارەی سانت مارتن) کۆدەبنەوە، کە زۆرجار پێی دەوترێت Mårten Gås (قازی مارتن). ئەمە ئێوارەیەکە کە تەرخان کراوە بۆ ڕووناکیی مۆمی گەرم و گوڕ، هاوڕێیەتیی خۆش، و ژەمە خواردنێکی شاهانەی سێ بەشی.

چیرۆکی پشت قازەکە

ئەم بۆنەیە ڕێز لە سانت مارتنی تورس دەگرێت، کە قەشەیەکی سەدەی چوارەم بوو. بەپێی ئەفسانەکان، مارتن مرۆڤێکی بێفیز بووە و نەیویستووە ببێتە قەشە، بۆیە لە تەویلەیەکی پڕ لە قازدا خۆی شاردووەتەوە. باڵندە دەنگەدەنگکەرەکان بە دەنگی بەرز قیژاندیان و شوێنی خۆحەشاردانەکەیان ئاشکرا کرد. وەک سزایەک—یان ڕەنگە دادپەروەرییەکی شاعیرانە بێت—خواردنی قازی برژاو بوو بە نەریتێکی جەژن لە سەرتاسەری ئەوروپادا.

لە سوید، ئەم نەریتە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی شازدەهەم لە نێوان خانەدان و قەشە دەوڵەمەندەکاندا. بە تێپەڕبوونی کات، بە تایبەتی لە پارێزگای باشووری Skåne ڕەگی داکوتی. باشووری سوید خاوەنی زەویی کشتوکاڵیی بەپیت و ئاوی زۆرە، کە بەخێوکردنی قازی ئاسان دەکرد. ئەمڕۆ، ئەگەر دەتەوێت ئەزموونی ڕەسەنترین gåsmiddag (شێوی قاز) بکەیت، مێزێک لە میوانخانەیەکی کلاسیکی گوندیدا حجز دەکەیت، کە لە زمانی سویدیدا بە inn یان gästgiveri ناسراوە، لە نێو گردۆڵکەکانی Skåne.

چی لەسەر مێنیوەکەیە؟

شێوێکی کلاسیکی gåsmiddag ژەمێکی دەوڵەمەندە بە سێ بەشی زۆر دیاریکراو. لە باشترین جۆری خواردنی خۆش و دڵنەواییبەخشی پاییزە، کە بە توندی بەستراوەتەوە بە خواردنی نەریتی husmanskost.

پێشخۆراکی نەریتی بریتییە لە svartsoppa (سوپای ڕەش). ئەمە سوپایەکی تۆخ و خەستە کە لە خوێنی قاز و شۆرباو دروست دەکرێت، بە تەواوی بە پێکهاتەی میوە، زەنجەفیل، مێخەک، و بەهاراتی شیرین تامدار کراوە. لەبەر ئەوەی ئەمڕۆ بیرۆکەی سوپای خوێن بە دڵی هەموو کەسێک نییە، زۆرێک لە چێشتخانەکان زۆر بەڕێزانە لە جیاتی ئەوە کوپێک سوپای نەرمی دروستکراو لە قارچک یان سەوزە ڕەگییەکان پێشکەش دەکەن.

دواتر ئەستێرەی سەرەکیی شەوەکە دێت: stekt gås (قازی برژاو). شێفەکە باڵندەکە لەسەرخۆ دەبرژێنێت تاوەکو پێستەکەی بە شێوەیەکی ناوازە کڕوچ دەبێت. لەگەڵ rödkål (کەلەرمی سووری کوڵاو)، پەتاتەی برژاو، کەلەرمی برۆکسل، هەڵوژەی وشککراوەی کوڵاو، و سۆسێکی تۆخی دەوڵەمەند کە لە ئاوی برژاندنەکە دروست دەکرێت پێشکەش دەکرێت.

لە کۆتاییدا، شیرینییەکە دەگات: skånsk äppelkaka (کێکی سێوی سکۆنیایی). ئەمە کێکێکی ئیسفەنجیی سووک نییە؛ شیرینییەکی چڕ و کەرەدارە کە لە وردە نان یان نانی ڕای برژاو، بڕێکی زۆر لە سێوی ترشی سویدی، شەکر، و دارچین دروست دەکرێت. سویدییەکان بە گەرمی لەگەڵ بڕێکی زۆر لە vaniljsås (کاستەری ڤانێلا) پێشکەشی دەکەن. شیرینە، گەرمکەرەوەیە، و شێوازێکی بێوێنەیە بۆ کۆتاییهێنان بە ئێوارەیەکی ساردی نۆڤەمبەر.

بەهانەیەک بۆ دڵڕفێنی و گەرموگوڕیی پاییز

مانگی نۆڤەمبەر لە وڵاتانی باکوور دەکرێت درێژ و تاریک دەربکەوێت، بەڵام سویدییەکان شارەزان لە هێنانی ڕووناکی بۆ ناو ماڵەکانیان. هاوشێوەی شەوانی هەینیی خۆش لە hemma، Mårtensafton هۆکارێک دەدات بە خەڵک تاوەکو لە دەوری مێزێک لەگەڵ خێزان و هاوڕێیان کۆببنەوە پێش ئەوەی جەنجاڵیی جەژن دەست پێبکات. زۆر کەس باڵندەیەک دەکڕن بۆ ئەوەی لە ماڵەوە بیبرژێنن، بەڵام هەندێکی تر چەندین هەفتە پێشوەختە مێز لە چێشتخانە مێژووییەکانی ستۆکهۆڵم، یۆتۆبۆری، یان Malmö حجز دەکەن.

ئەگەر کەسێک لە ١٠ی نۆڤەمبەردا بانگهێشتی شێوێکی کردیت، جلوبەرگی جوان لەبەر بکە، بە ئارەزووی خواردنەوە بڕۆ، و لەیادت بێت پێش ئەوەی دەست بە خواردن بکەیت بڵێیت smaklig måltid (نۆشی گیانت بێت)!

گۆشەی زمان

ئەمانە چەند دەستەواژەیەکی بەسوودن کە دەتوانیت لە کاتی باسکردنی ژەمەکانی جەژن و خواردن لە دەرەوە بە زمانی سویدی بەکاریان بهێنیت:

Ska vi äta gås på söndag? (ئایا ڕۆژی یەکشەممە قاز بخۆین؟)
Maten smakar jättegott! (خواردنەکە زۆر بەتامە!)
Vill du ha mer sås? (سۆسی زیاترت دەوێت؟)
Vad har ni för efterrätt? (شیرینیتان چی هەیە؟)
Tack för maten! (سوپاس بۆ خواردنەکە! — دەستەواژەیەکی باوی ئەدەبانەیە لە دوای نانخواردن)
Det här är en gammal tradition. (ئەمە نەریتێکی کۆنە.)

سەرنج بدە چۆن وشەکان لە ناوی خواردنەکاندا بەیەکەوە دەبەسترێنەوە. لە ڕاستیدا، فێربوونی وشە لێکدراوە سویدییەکان خوێندنەوەی مێنیوە سویدییەکان زۆر ئاسانتر دەکات. ئەمانەش حەوت وشەی گرنگن لە پۆستەکەی ئەمڕۆوە:

سویدی	کوردی	نموونە
en gås	قازێک	Vi äter gås i november. (ئێمە لە مانگی نۆڤەمبەردا گۆشتی قاز دەخۆین.)
en middag	ژەمێکی ئێوارە	Tack för en trevlig middag. (سوپاس بۆ ژەمە ئێوارەیەکی خۆش.)
stekt	سورەوکراو / برژاو	Jag vill ha stekt potatis. (پەتاتەی برژاوم دەوێت.)
en sås	سۆسێک / شلە	Såsen är mycket god. (سۆسەکە زۆر بەتامە.)
en efterrätt	شیرینیی دوای نانخواردن	Äppelkaka är en god efterrätt. (کێکی سێو شیرینییەکی دوای نانی بەتامە.)
en tradition	نەریتێک	Det är en svensk tradition. (ئەوە نەریتێکی سویدییە.)
ett ljus	مۆمێک / ڕووناکی	Vi tänder ett ljus på bordet. (مۆمێک لەسەر مێزەکە دادەگیرسێنین.)

ئایا دەزانیت؟

هەرچەندە قاز باڵندە نەریتییەکەیە، بەڵام قازێکی گەورە بە ئاسانی بەشی شەش بۆ هەشت کەس دەکات. لەبەر ئەوەی قاز تا ڕادەیەک گەورە و گرانبەهایە، زۆرێک لە خێزانە سویدییەکان لەم سەردەمەدا لەبری ئەوە kalkon (قەل) یان تەنانەت مراوی بۆ ژەمی ئێوارەی خێزانەکەیان لە ماڵەوە دەبرژێنن!

ئەمە لەگەڵ Kielo ڕاهێنان پێ بکە

دەتوانیت لە ڕێگەی گفتوگۆیەکی دۆستانەی Kielo ڕاهێنان بکەیت لەسەر قسەکردن دەربارەی خواردنە دڵخوازەکانت و ژەمەکانی ڕۆژانی پشوو. ئەم وشە نوێیانە بخەرە ناو بەرنامەی ڕۆژانەتەوە تاوەکو لە هەر کاتێکی بەتاڵدا پێداچوونەوەیان بۆ بکەیت. Maten smakar jättegott!