Lördagsgodis: سنت شیرین شنبه‌ها در سوئد

اگر بعدازظهر یک روز شنبه وارد سوپرمارکتی در سوئد شوید، جمعیت زیادی را خواهید دید که جلوی دیواری پر از آب‌نبات‌ها و شیرینی‌های رنگارنگ جمع شده‌اند. کودکانی که پاکت‌های کاغذی به دست دارند در کنار بزرگسالانی با کفگیرهای پلاستیکی ایستاده‌اند و با دقت ردیف ظرف‌های شفاف را بررسی می‌کنند. این رسم lördagsgodis (شیرینی‌های شنبه) نام دارد؛ یکی از محبوب‌ترین سنت‌های هفتگی در سوئد.

ایده‌ی این رسم بسیار ساده است: کودکان و بزرگسالان خوردن خوراکی‌های شیرین را فقط برای یک روز مشخص در هفته نگه می‌دارند، یعنی شنبه. برای افراد خارجی ساکن سوئد، تجربه‌ی این رسم شیرین و انتخاب lösgodis (شکلات و آب‌نبات فله‌ای یا درهم) یکی از مهم‌ترین تجربیات فرهنگی به شمار می‌رود.

دیوار شکلات‌های فله‌ای

در فروشگاه‌های سوئد، شیرینی‌ها و آب‌نبات‌ها معمولاً فقط در بسته‌بندی‌های کوچک و آماده فروخته نمی‌شوند. در عوض، سوپرمارکت‌ها راهروهای کاملی را به lösgodis (شیرینی و آب‌نبات فله‌ای)، که با نام smågodis (شیرینی‌های کوچک) نیز شناخته می‌شود، اختصاص می‌دهند. شما یک پاکت کاغذی به نام en godispåse (یک پاکت آب‌نبات) برمی‌دارید، یک کفگیر پلاستیکی یا فلزی (en godisskopa) در دست می‌گیرید و در میان ردیف‌هایی با ده‌ها مدل مختلف قدم می‌زنید.

انواع مارشمالوها و پاستیل‌های فومی نرم، تکه‌های شکلات، پاستیل‌هایی به شکل ماشین یا موز، و علاقه‌ی افسانه‌ای سوئدی‌ها یعنی saltlakrits (شیرین‌بیان شور، که اغلب با salmiak طعم‌دار می‌شود) را در اینجا پیدا خواهید کرد. سوئدی‌ها عاشق ترکیب کردن طعم‌های تند و قوی در یک پاکت هستند. ژله‌های شیرین توت‌فرنگی اغلب درست در کنار لوزی‌های سیاه و تندِ نشادر قرار می‌گیرند.

وقتی پاکت‌تان پر شد، آن را هنگام تسویه‌حساب روی ترازو می‌گذارید. در سوئد قیمت شکلات و آب‌نبات معمولاً بر اساس وزن تعیین می‌شود و با ett hekto (یک هکتوگرم، یا همان ۱۰۰ گرم) سنجیده می‌شود.

این سنت از کجا آمد؟

با اینکه lördagsgodis یک تفریح شیرین و لذت‌بخش به نظر می‌رسد، ریشه‌ی آن معمولاً به توصیه‌های بهداشت دهان و دندان در دهه‌ی ۱۹۵۰ برمی‌گردد؛ زمانی که پوسیدگی دندان یک معضل بزرگ بهداشت عمومی در سوئد بود. آزمایش‌های وایپ‌هولم (Vipeholm) که از سال ۱۹۴۵ در بیمارستانی نزدیک شهر لوند انجام و در سال ۱۹۵۳ نتایجش منتشر شد، نشان داد که خوردن مکرر شیرینی‌جات میان وعده‌های غذایی باعث پوسیدگی شدید دندان‌ها می‌شود. یکی از نتایج کاربردی این پژوهش این بود که برای سلامت دندان‌های کودکان بهتر است شیرینی‌ها را تنها یک بار در هفته مصرف کنند تا اینکه مقادیر کمی را در طول کل هفته پخش کنند. البته این مطالعه امروزه به دلایل اخلاقی به‌شدت مورد انتقاد است، چرا که افراد حاضر در آن از ساکنان یک آسایشگاه بودند.

پس از آن، مقامات بهداشتی سوئد به خانواده‌ها توصیه کردند که مصرف شیرینی را به یک روز در هفته محدود کنند، و این عادت به‌سرعت در سراسر کشور همه‌گیر شد.

آنچه کار خود را به عنوان یک توصیه‌ی سخت‌گیرانه‌ی دندان‌پزشکی آغاز کرد، کم‌کم به سنتی دلنشین، شاد و آرامش‌بخش تبدیل شد. امروزه این رسم نشانه‌ی آغاز آخر هفته است. برای بسیاری از کودکان، دریافت مقدار کمی پول توجیبی برای انتخاب خوراکی‌های دلخواه‌شان، درسی است هم برای مدیریت پول و هم برای رعایت میانه‌روی. بزرگسالان بسیاری هم درست به همین اندازه از آن لذت می‌برند و عادت پر کردن یک پاکت شیرینی در غروب شنبه را حفظ کرده‌اند.

گوشه‌ی زبان

وقتی می‌خواهید به زبان سوئدی درباره‌ی خوراکی‌های شیرین، طعم‌ها و خریدهای آخر هفته صحبت کنید، این عبارت‌های روزمره به شما کمک خواهند کرد:

Ska vi köpa lördagsgodis? (آیا شکلات و شیرینیِ شنبه بخریم؟)
Hur mycket kostar det per hekto? (قیمتش هر صد گرم چقدر است؟)
Jag tycker mest om choklad. (من شکلات را بیشتر از همه دوست دارم.)
Tycker du om saltlakrits? (آیا شیرین‌بیان شور دوست داری؟)
Vi delar på en påse. (ما با هم یک پاکت را شریک می‌شویم.)

این‌ها واژه‌های کلیدی هستند که خوب است پیش از رفتن به فروشگاه شیرینی و شکلات بلد باشید:

سوئدی	انگلیسی	مثال
godis	شیرینی، آب‌نبات (اسم جمع یا غیرقابل‌شمارش؛ یک دانه‌ی آن می‌شود en godisbit)	Barnen äter godis idag. (بچه‌ها امروز آب‌نبات می‌خورند.)
lösgodis	شکلات و آب‌نبات فله‌ای	Affären har mycket lösgodis. (این فروشگاه شکلات و آب‌نبات فله‌ای زیادی دارد.)
en påse	یک پاکت / کیسه	Jag fyller en påse. (دارم یک پاکت را پر می‌کنم.)
choklad	شکلات	Mörk choklad är god. (شکلات تلخ خوشمزه است.)
söt	شیرین	Den här karamellen är söt. (این آب‌نبات شیرین است.)
sur	ترش	Jag köper ofta surt godis. (من اغلب آب‌نبات ترش می‌خرم.)
salt	شور	Lakritsen smakar salt. (این شیرین‌بیان مزه‌ی شور می‌دهد.)
ett hekto	یک هکتوگرم (۱۰۰ گرم)	Godiset kostar nio kronor per hekto. (قیمت این شیرینی‌ها هر صد گرم، نه کرون است.)

آیا می‌دانستید؟

سوئد معمولاً در میان کشورهایی با بیشترین میزان مصرف شکلات و آب‌نبات در جهان قرار دارد. در دهه ۱۹۸۰، تأیید سیستم سلف‌سرویس و درهم خریدن شیرینی‌جات توسط مقامات بهداشتی به تبدیل شدن lösgodis به یک عادت کمک کرد.

این موضوع را با Kielo تمرین کنید

شما می‌توانید همین حالا در مکالمه‌ای با Kielo، نحوه پرسیدن درباره طعم‌ها و صحبت کردن در مورد عادت‌های آخر هفته‌تان را تمرین کنید. این کلمات مربوط به غذا و خرید را در برنامه روزانه‌تان مرور کنید تا دفعه بعد که به فروشگاه می‌روید، آن‌ها را به خاطر داشته باشید. Ska vi köpa lördagsgodis?