Suomalainen lasi: طراحی نمادین شیشه در فنلاند

درِ هر کابینت آشپزخانه‌ای را در فنلاند باز کنید، تقریباً محال است که ظروف شیشه‌ای نمادین و معروف را در آن پیدا نکنید. از گلدان‌های شیشه‌ای مواج گرفته تا لیوان‌های بافت‌داری که درست شبیه یخ‌های در حال آب شدن قطب شمال هستند؛ شیشه در فنلاند فقط یک وسیله‌ی دکوری نیست، بلکه بخشی از زندگی روزمره است. در فرهنگ طراحی فنلاندی، قرار نیست اشیای زیبا درون جعبه‌های مخملی پنهان شوند تا فقط در مناسبت‌های خاص بیرون بیایند؛ جای آن‌ها روی میز صبحانه است، پر از آب شیر، آب‌میوه‌ی جنگلی یا قهوه‌ی صبحگاهی.

هنر برای زندگی روزمره: Käyttöesine vai taide-esine؟

در فرهنگ فنلاندی، مرز بسیار باریکی بین یک käyttöesine (یک وسیله‌ی کاربردی روزمره) و یک taide-esine (یک اثر هنری) وجود دارد. مشهورترین برند شیشه‌گری فنلاند، یعنی Iittala، کار خود را در سال ۱۸۸۱ به‌عنوان یک کارخانه‌ی شیشه‌سازی در روستای کوچک Iittala آغاز کرد. در طول دهه‌ها، هنرمندان آینده‌نگر به تبدیل وسایل ساده‌ی آشپزخانه به نمادهایی شناخته‌شده در سطح جهان کمک کردند.

وقتی وارد یک خانه‌ی فنلاندی می‌شوید، نگاه دقیق‌تری به میز غذاخوری بیندازید. ممکن است لیوان‌هایی به نام Kartio را ببینید که در سال ۱۹۵۸ توسط Kaj Franck طراحی شده‌اند، یا کاسه‌های بافت‌دار Kastehelmi («قطره‌ی شبنم») را مشاهده کنید که در سال ۱۹۶۴ اثر Oiva Toikka بوده‌اند. این ظروف بسیار محکم و مقاومند، با خیال راحت در ماشین ظرفشویی شسته می‌شوند و برای وعده‌های غذایی روزمره ساخته شده‌اند. اگر دوست دارید با دوستان فنلاندی‌تان درباره‌ی سلیقه‌تان صحبت کنید، می‌توانید به‌راحتی با استفاده از الگوهای راهنمای ما درباره‌ی Mistä pidät؟ بیان علایق و بیزاری‌ها در زبان فنلاندی برای مبتدیان نظرتان را به اشتراک بگذارید.

از این‌ها گذشته، ماجرای بحث داغ برچسب‌ها را هم داریم! محصولات Iittala از دیرباز یک برچسب قرمز کوچک با حرف کوچک سفید «i» داشته‌اند. برخی از صاحبان این ظروف برچسب را به‌عنوان نشانه‌ای از اصالت کالا روی آن باقی می‌گذارند، در حالی که دیگران بلافاصله آن را جدا می‌کنند. اگر از یک فنلاندی بپرسید: Otatko tarran pois? (آیا برچسب را برمی‌داری؟)، خودتان را برای یک بحث پرشور و در عین حال شوخ‌طبعانه و دوستانه آماده کنید!

الهام‌گرفته از طبیعت و نور فنلاند

چرا شیشه به چنین متریال محوری و مهمی در طراحی فنلاندی تبدیل شد؟ پاسخ بیرون از پنجره نهفته است: نور سرزمین‌های شمالی و طبیعت دست‌نخورده و بکر. در فنلاند، روزهای زمستان کوتاه و تاریکند، در حالی که شب‌های تابستان غرق در نوری بی‌پایان می‌شوند. شیشه این نور ارزشمند را به دام می‌اندازد، خم می‌کند و بازتاب آن را به اتاق‌های نشیمن می‌آورد.

طبیعت الهام‌بخشِ بی‌همتای شیشه‌دم‌های فنلاندی است:

Aalto-maljakko (گلدان آلتو): این گلدان که در سال ۱۹۳۶ توسط Alvar Aalto برای یک مسابقه‌ی طراحی شیشه خلق شد، دارای انحناهایی ارگانیک و روان است که اغلب با خطوط ساحلی پیچ‌درپیچ دریاچه‌های فنلاند مقایسه می‌شود. این اثر همچنان یکی از شناخته‌شده‌ترین فرم‌های شیشه‌ای در جهان به شمار می‌رود.
Ultima Thule: این ظروف شیشه‌ای نمادین که در سال ۱۹۶۸ توسط Tapio Wirkkala خلق شدند، از یخ‌های بهاریِ در حال ذوب در شمال فنلاند الهام گرفته‌اند و سطح بافت‌دار آن‌ها درست شبیه یخ است. هواپیمایی فین‌ایر (Finnair) در سال ۱۹۶۹ این طرح را برای مسیر پروازی جدید خود یعنی هلسینکی–نیویورک انتخاب کرد.
Linnut (پرندگان شیشه‌ای): پرندگان شیشه‌ای رنگارنگ و دست‌ساز Oiva Toikka که با روش دمیدن شکل گرفته‌اند، به اشیای کلکسیونی بسیار ارزشمندی تبدیل شده‌اند. هر پرنده منحصربه‌فرد است و استادی و مهارت شگفت‌انگیز استادکاران شیشه‌گر را به نمایش می‌گذارد.

ارزش این طرح‌ها به خاطر laatu (کیفیت) و سبک جاودانه‌ای است که از مدهای گذرا و کوتاه‌مدت فراتر می‌رود.

گوشه‌ی زبان

در اینجا جملات کاربردی مفیدی آمده است که می‌توانید هنگام صحبت درباره‌ی طراحی، هنر یا خرید وسایل خانه در فنلاند از آن‌ها استفاده کنید:

Tämä maljakko on kaunis. (این گلدان زیباست.)
Pidän suomalaisesta muotoilusta. (من از طراحی فنلاندی خوشم می‌آید.)
Onko tämä Iittalan lasi? (آیا این لیوان مال شرکت Iittala است؟)
Jätätkö tarran lasiin? (آیا برچسب را روی شیشه باقی می‌گذاری؟)
Tämä esine sopii arkikäyttöön. (این وسیله برای استفاده‌ی روزمره مناسب است.)
Mistä lasista pidät eniten? (از کدام لیوان بیشتر از همه خوشت می‌آید؟)

توجه کنید که کلماتی مانند arkikäyttö چگونه از ترکیب arki (زندگی روزمره) و käyttö (استفاده) ساخته شده‌اند. برای درک بهتر اینکه زبان فنلاندی چگونه کلمات را این‌طور به هم متصل می‌کند، مطلب ما درباره‌ی اجزای سازنده‌ی زبان فنلاندی: رمزگشایی از اسم‌های مرکب را مطالعه کنید.

در اینجا جدولی از واژگان ضروری برای شناخت طراحی شیشه‌ی فنلاندی آورده شده است:

فنلاندی	انگلیسی	مثال
lasi	لیوان، شیشه	Juon vettä lasista. (من از لیوان آب می‌نوشم.)
maljakko	گلدان	Pöydällä on vanha maljakko. (یک گلدان قدیمی روی میز است.)
muotoilu	طراحی	Pidän modernista muotoilusta. (من طراحی مدرن را دوست دارم.)
esine	شیء، وسیله	Tämä esine on lahja ystävältä. (این شیء هدیه‌ای از طرف یک دوست است.)
tarra	برچسب	Pieni punainen tarra on vielä lasissa. (برچسب قرمز کوچک هنوز روی لیوان است.)
kynttilänjalka	جاشمعی	Sytytän kynttilän kynttilänjalkaan. (شمعی را در جاشمعی روشن می‌کنم.)
taide	هنر	Museossa on paljon hienoa taidetta. (هنرهای عالی و بسیار زیادی در موزه وجود دارد.)

آیا می‌دانستید؟

حرف کوچک «i» در لوگوی قرمز اییتالا (Iittala) را تیمو سارپانوا در سال ۱۹۵۶ برای سری محصولات i-line خود طراحی کرد و بعدها این حرف به نماد کل این برند تبدیل شد. آن برچسب کوچک هم چیزی است که خریداران یا سال‌ها روی لیوان‌هایشان نگهش می‌دارند یا همان روز اول آن را می‌کنند!

این مبحث را با کیلو تمرین کنید

می‌توانید در مکالمه بعدی خود در کیلو (Kielo)، درباره وسایل مورد علاقه خانه‌تان صحبت کنید و نظرتان را بگویید. این واژه‌های مربوط به طراحی را به برنامه مطالعه روزانه‌تان اضافه کنید تا شکل‌های مختلف آن‌ها را مرتب مرور کنید. Tämä maljakko on kaunis.