Allemansrätten: مافی گەڕانی ئازاد لە سروشتی سویددا

لە سوید پێویست ناکات ببیتە خاوەنی زەوی تا لە سروشتی دڵڕفێن و دەرەوە چێژ وەربگریت. بەهۆی نەریتێکی ناوازە کە پێی دەوترێت allemansrätten (مافی گشتی بۆ دەستگەیشتن بە سروشت)، هەموو کەس مافی یاسایی هەیە بە کێڵگەکاندا پیاسە بکات، لەناو دارستانە چڕەکانی سنەوبەردا بگەڕێت، لە دەریاچە ڕوونەکاندا مەلە بکات و شەوێک چادر هەڵبدات. ئەم پەیوەندییە قووڵە لەگەڵ سروشت بەردی بناغەی کولتووری سویدییە، و شێوازی بەسەربردنی پشووەکانی کۆتایی هەفتەی خەڵک لە درێژایی ساڵدا دیاری دەکات.

یاسای زێڕین: Inte störa, inte förstöra

هەرچەندە allemansrätten ئازادییەکی بێئەندازە دەبەخشێت، بەڵام لە هەمان کاتدا هەستێکی بەرپرسیارێتیی قووڵیشی لەگەڵدایە. سویدییەکان ئەم تێڕوانینە لە یەک دروشمی سادەدا کورت دەکەنەوە: inte störa, inte förstöra (بێزار مەکە، وێرانی مەکە).

یاساکە بەو مانایەیە کە لە نزیکەی هەموو شوێنێکی سروشتی سویددا بەخێرهاتنت لێ دەکرێت، بە مەرجێک ڕێز لە ژیانی کێوی و خاوەن موڵکەکان بگریت. دەتوانیت بەناو زەوییە کراوەکاندا پیاسە بکەیت، ڕابکەیت، پاسکیل لێبخوڕیت، یان خلیسکێنەی سەر بەفر بکەیت، بەڵام دەبێت لە باخچە تایبەتەکان و ئەو ناوچەیەی ڕاستەوخۆ دەکەوێتە دەوروبەری ماڵەکانەوە دوور بکەویتەوە، کە پێی دەوترێت hemfridszonen (ناوچەی ئارامیی ماڵ). هەروەها دەبێت ئاژەڵانی کێڵگە لە ئارامیدا بهێڵیتەوە، هەر دەروازەیەک دەکەیتەوە دایبخەیتەوە، و هەرگیز لقی دارە زیندووەکان نەشکێنیتەوە. کاتێک کەلوپەلەکانت کۆ دەکەیتەوە بۆ ڕۆشتن، پێویستە شوێنەکە بە جۆرێک بێت وەک ئەوەی هەرگیز کەسی لێ نەبووبێت.

تووتڕک و میوەی کێوی، چادر، و ئاگری کەمپین

کەواتە، لە ڕاستیدا دەتوانیت چی بکەیت لە سایەی ئەم یاسایەدا؟ زۆر شت، ئەمەش ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی کاتێک خۆر هەڵدێت، ژمارەیەکی زۆر لە سویدییەکان ڕاستەوخۆ ڕوو لە skogen (دارستانەکە) دەکەن.

لەژێر سایەی allemansrättenدا، ئازادیت لەوەی گوڵی کێوی، bär (میوەی کێوی)، و svamp (قارچک) بۆ بەکارهێنانی تایبەتی خۆت کۆبکەیتەوە، بە مەرجێک لەو جۆرانە نەبن کە پارێزراون. لە کۆتایی هاوین و پایزدا، دەبینیت خێزانەکان سەتڵەکانیان پڕ دەکەن لە blåbär (بلوبێریی کێوی)، lingon (لینۆنبێری)، و kantarellerی ئاڵتوونی (جۆرە قارچکێکی کێوی بەتام).

هەروەها دەتوانیت بۆ شەوێک یان دوو شەو چادرێکی بچووک هەڵبدەیت لەسەر ئەو زەوییانەی بۆ کشتوکاڵ بەکارناهێنرێن، بە مەرجێک لە شوێنێکدا هەڵیبدەیت کە بە باشی لە دیدی ماڵەکانەوە دوور بێت. داگیرساندنی ئاگرێکی بچووکی کەمپین بە گشتی ڕێگەپێدراوە ئەگەر بە شێوەیەکی پارێزراو لەسەر چەو یان لم دروستی بکەیت. لەگەڵ ئەوەشدا، نابێت هەرگیز ڕاستەوخۆ لەسەر بەردی ڕووت ئاگر بکەیتەوە، چونکە گەرمی بە شێوەیەکی هەمیشەیی بەردەکە شەق دەکات. لە ماوەی هەفتە وشکەکانی هاویندا، دەسەڵاتدارانی ناوخۆیی زۆرجار eldningsförbud (قەدەغەکردنی ئاگرکردنەوە) ڕادەگەیەنن، کە پێشبینی دەکرێت هەموو ئاشقێکی سروشت بەدواداچوونی بۆ بکات و پێوەی پابەند بێت.

Fika لە کەنار دەریاچەکەدا

هیچ گەشتێکی سروشت لە سوید بێ خواردنێک تەواو نابێت. سویدییەکان زۆر حەزیان لە چوونە بۆ utflykt (گەشتێکی کورت یان سەیران). پێش ئەوەی لە ماڵ دەربچن، en ryggsäck (کۆڵەپشتێک) دەپێچنەوە کە تێیدا termos (تێرمۆسێک) پڕ لە قاوە یان چای گەرم هەیە، لەگەڵ چەند ساندویچێک یان نانی دارچینی.

دانیشتن لەسەر پردێکی دارینی کەنار دەریاچەیەکی هێمن و خواردنەوەیەکی گەرم بەدەستتەوە، یەکێکە لە باوترین ئەزموونە سویدییەکان. هیچ تێچوویەکی نییە، پێویستی بە هیچ کەلوپەلێکی تایبەت نییە، و ڕاستەوخۆ لەگەڵ سروشتی وڵاتەکە و شێوازی ژیانی ئارامیدا دەتەبێنێتەوە.

گۆشەی زمان

ئەمانە چەند دەستەواژەیەکی بەسوودن کە دەتوانیت بەکاریان بهێنیت کاتێک بە سویدی باسی سروشت دەکەیت:

Vill du gå en promenad i skogen? (دەتەوێت بچیت بۆ پیاسەیەک لە دارستانەکەدا؟)
Vi plockar svamp på hösten. (ئێمە لە پایزدا قارچک کۆ دەکەینەوە.)
Kan vi tälta här? (دەتوانین لێرە چادر هەڵبدەین؟)
Glöm inte termosen! (تێرمۆسەکە لەبیر مەکە!)
Det finns mycket blåbär här. (لێرە بلوبێرییەکی زۆر هەیە.)

ئەمانەش حەوت وشەی سەرەکین بۆ گەشتی داهاتووت لە سروشتدا:

سویدی	کوردی	نموونە
en skog	دارستانێک	Vi går ofta i skogen. (ئێمە زۆرجار لە دارستانەکەدا پیاسە دەکەین.)
en sjö	دەریاچەیەک	Vattnet i sjön är kallt. (ئاوی ناو دەریاچەکە ساردە.)
att tälta	چادر هەڵدان / کەمپین کردن	De vill tälta vid sjön. (ئەوان دەیانەوێت لە لای دەریاچەکە چادر هەڵبدەن.)
en svamp	قارچکێک	Jag hittade en god svamp. (قارچکێکی بەتامم دۆزییەوە.)
bär	میوەی کێوی / تووتڕک	Barnen älskar att plocka bär. (منداڵەکان زۆر حەزیان لە ڕنینی میوەی کێوییە.)
en ryggsäck	کۆڵەپشتێک	Min ryggsäck är ganska tung. (کۆڵەپشتەکەم تا ڕادەیەک قورسە.)
en eld	ئاگرێک	Vi gör upp en liten eld. (ئێمە ئاگرێکی بچووک دەکەینەوە.)

ئایا دەزانیت؟

Allemansrätten ئەوەندە بۆ ناسنامەی سویدی گرنگە کە تەنانەت لەلایەن دەستووری سویدەوە (Regeringsformen) پارێزراوە، کە لە ساڵی ١٩٩٤ـەوە وەک یاسا چەسپێنراوە.

ئەمە لەگەڵ Kielo ڕاهێنان پێ بکە

دەتوانیت لە گفتوگۆیەکی دۆستانەی Kieloـدا ڕاهێنان لەسەر قسەکردن دەربارەی گەشتەکانی کۆتایی هەفتە و پلانەکانی چوونەدەرەوە بکەیت. ئەم وشە پەیوەندیدارانەی سروشت لە پلانی ڕۆژانەتدا پاشەکەوت بکە، تا هەر کاتێک دەرفەتت هەبوو پێداچوونەوەیان بۆ بکەیت. Vill du gå en promenad i skogen?