Pyhäinpäivä: شەوی بێدەنگی مۆمەکان لە فینلاند

کاتێک کۆتایی پاییز لە فینلەندا دەست پێ دەکات، ڕووناکیی ڕۆژ زۆر خێرا کەم دەبێتەوە. لە کۆتاییەکانی مانگی تشرینی یەکەمدا، زەردەپەڕ زوو لە دوای نیوەڕوان دەردەکەوێت، و دنیا ڕەنگی خۆڵەمێشیی پۆڵایین و شینی تۆخ دەپۆشێت. سەرەڕای ئەوەش، لە کۆتایی هەفتەیەکی تایبەتدا لە هەموو ساڵێکدا، شارۆچکەکانی فینلەندا بە هەزاران ڕووناکیی گەرم و لەرزۆک دەدرەوشێنەوە. ئەمە Pyhäinpäiväـیە (ڕۆژی هەموو پیرۆزان)، کە نەریتێکی فینلەندیی ئارام و پڕ لە هەستی قووڵە بۆ یادهێنانەوە.

ئەگەر یەکەم پاییزی خۆت لە فینلەندا بەسەر دەبەیت، ڕەنگە چاوەڕێی ئاهەنگەکانی هالۆوین بکەیت بە پۆشاکی دەنگەدەنگدارەوە. هەرچەندە هالۆوین لەنێو منداڵاندا باو بووە، بەڵام فینلەندییەکان هێشتا دەست بە نەریتی قووڵ و ئارامی خۆیانەوە دەگرن.

دەریایەک لە ڕووناکی لە تاریکیی پاییزدا

لەو شەممەیەی دەکەوێتە نێوان ٣١ی تشرینی یەکەم و ٦ی تشرینی دووەم، فینلەندا یادی Pyhäinpäivä (ڕۆژی هەموو پیرۆزان) دەکاتەوە. ئەم وشەیە وەک ئەو ناو لێکدراوانە دروست کراوە کە پێشتر ناسیوتن: pyhäin (شێوازێکی کۆنی خاوەندارێتیی کۆیە بۆ وشەی pyhä، واتە "پیرۆز"، کەواتە "پیرۆزان") و päivä (ڕۆژ).

سەرنجڕاکێشترین نەریت لە hautausmaa (گۆڕستان) ڕوو دەدات. کاتێک ئێوارە دادێت، خێزانەکان پێکەوە پیاسە دەکەن بەرەو گۆڕی کەسوکار و هاوڕێکانیان. ئەوان لەگەڵ خۆیاندا hautakynttilä (مۆمی گۆڕ) یان lyhty (فانۆس) دەهێنن کە شووشەیەکی پتەوی هەیە بۆ ئەوەی بڵێسەکە لە با و بارشتە پاییز پارێزراو بێت.

سەردانکەران ئەم مۆمانە لەسەر hauta (گۆڕ)ـی ئەندامانی خێزانەکەیان دادەنێن. ئەگەر کەسوکاریان لە شوێنێکی دوور لە شارێکی تر بە خاک سپێردرابن، خەڵکی تەنها مۆمێک لەسەر مۆنۆمێنتێکی تایبەت بە ناوی muualle haudattujen muistomerkki (یادگاری ئەوانەی لە شوێنێکی تر نێژراون) بەجێدەهێڵن، کە لە زۆربەی گۆڕستانەکانی فینلەندادا هەیە.

پیاسەکردن لە شوێنەکانی وەک گۆڕستانی بەناوبانگی هێتانیێمی (Hietaniemi) لە هێلسینکی لەم شەوەدا لەبیرناچێتەوە. هەزاران مۆم ڕێڕەوە تاریکەکانی ژێر درەختە بێ‌گەڵاکانی دارتەلیسک ڕووناک دەکەنەوە. کەس بە دەنگی بەرز قسە ناکات. کەشوهەواکە پڕە لە hiljaisuus (بێدەنگی) و rauha (ئاشتی). فینلەندییەکان ئەمە وەک شتێکی ترسناک نابینن؛ بەڵکو شتێکی گەرموگوڕ، ئارامبەخش و پڕ لە ڕێزێکی قووڵە.

لە کێکریی دێرینەوە بۆ پوهیاینپایڤای هاوچەرخ

پێش هاتنی مەسیحییەت، فینلەندییەکان لە هەمان کاتی ساڵدا جەژنی Kekri (جەژنی کۆنی دروێنە)یان دەگێڕا. کێکری کۆتایی ساڵی کاری کشتوکاڵیی دیاری دەکرد. دروێنە کۆدەکرایەوە، ئاژەڵەکان دەخرانە ژوورەوە، و کرێکارانی وەرزیی کێڵگەکان کرێی خۆیان و هەفتەیەک پشوویان وەردەگرت.

کێکری جەژنێکی پڕ لە دەنگەدەنگ و گەورە بوو، پڕ لە خواردن، خواردنەوە و پێکەنین. خەڵک گۆشتی مەڕی برژاو، سۆسج و سەوزە ڕەگییەکانیان دەخوارد. هەروەها کاتێکیش بوو کە باوەڕ وابوو ڕۆحی باوباپیران سەردانی ماڵ دەکەنەوە. خێزانەکان ساونایان بۆ ئەم ڕۆحە دۆستانە گەرم دەکرد و بە درێژایی شەو خواردنیان لەسەر مێزەکە بەجێدەهێشت بۆ ڕێزلێنان لێیان.

بە تێپەڕبوونی سەدەکان، جەژنی کێکری تێکەڵی نەریتە مەسیحییەکانی ڕۆژی هەموو پیرۆزان بوو. هەرچەندە فینلەندییە هاوچەرخەکان زیاتر بە تێڕامانێکی هێمنانە یادی دەکەنەوە نەک بە خوانە پڕ لە هەراوزەناکانی دروێنە، بەڵام ناوەرۆکە سەرەکییەکە وەک خۆی ماوەتەوە: کۆبوونەوە لەگەڵ خێزان، بەشکردنی خواردنی خۆش، و ڕێزگرتن لەوانەی پێش ئێمە کۆچی دواییان کردووە.

گۆشەی زمان

ئەمەش کۆمەڵێک دەستەواژەی بەسوودی زمانی فینلەندییە کە دەتوانیت بەکاریان بهێنیت بۆ قسەکردن لەسەر Pyhäinpäivä و نەریتەکانی پاییز:

Sytytämme kynttilän. (ئێمە مۆمێک دادەگیرسێنین.)
Kävelemme hautausmaalla. (ئێمە لە گۆڕستانەکەدا پیاسە دەکەین.)
Muistelemme rakkaita ihmisiä. (ئێمە یادی ئازیزانمان دەکەینەوە.)
Illalla on hyvin kaunista ja rauhallista. (ئێواران زۆر جوان و ئارامە.)
Rauhallista pyhäinpäivää! (ڕۆژی هەموو پیرۆزانت ئارام بێت!)

لێرەدا شەش وشەی بنەڕەتی لەم بابەتەوە خراونەتە ڕوو:

Finnish	English	Example
kynttilä	candle	Sytytän kynttilän ikkunalaudalle. (مۆمێک لەسەر لێواری پەنجەرەکە دادەگیرسێنم.)
hautausmaa	cemetery	Hautausmaa on täynnä valoa. (گۆڕستانەکە پڕە لە ڕووناکی.)
hauta	grave	Vien kukkia haudalle. (گوڵ دەبەم بۆ سەر گۆڕەکە.)
lyhty	lantern	Lyhty loistaa pimeässä. (فانۆسەکە لە تاریکیدا دەدرەوشێتەوە.)
muisto	memory	Kaunis muisto tuo lohtua. (یادەوەرییەکی جوان ئارامی دەبەخشێت.)
rauhallinen	peaceful	Marraskuun ilta on rauhallinen. (ئێوارەی مانگی تشرینی دووەم ئارامە.)

ئایا دەزانیت؟

Pyhäinpäivä یەکێکە لە هێمن‌ترین پشووە فەرمییەکانی تەواوی ساڵ لە فینلەندا. زۆربەی فرۆشگاکان کاتی کارکردنیان کەم دەکەنەوە، هۆکارەکانی گواستنەوەی گشتی بە خشتەی ڕۆژانی یەکشەممە کار دەکەن، و فرۆشگاکانی دەوڵەت بۆ مەی (Alko) بە درێژایی ڕۆژەکە داخراو دەبن.

ئەمە لەگەڵ Kielo ڕاهێنان پێ بکە

دەتوانیت لە گفتوگۆی داهاتووتدا لەگەڵ Kielo، ڕاهێنان بکەیت لەسەر قسەکردن دەربارەی نەریت و یادەوەرییە دڵخوازەکانت لە وەرزی پاییزدا. ئەم وشە ئارامبەخشانەی ئەم وەرزە بخەرە ناو بەرنامەی ڕاهێنانی ڕۆژانەتەوە بۆ ئەوەی بە شێوازێکی سروشتی وشەسازیی خۆت دەوڵەمەند بکەیت. Sytytämme kynttilän rakkaille ihmisille. (مۆمێک بۆ ئازیزانمان دادەگیرسێنین.)