Loska i Räntä: fińskie słowa na jesienną pluchę

Do Finlandii zawitał listopad. Kolorowe liście już opadły, słońce zachodzi wcześnie, a na ulicach pojawia się wyjątkowe zjawisko pogodowe: mieszanka topniejącego śniegu, deszczu i błota. Choć w wielu językach wystarcza jedno określenie, takie jak „chlapa”, język fiński ma do zaoferowania znacznie bogatsze słownictwo na tę chłodną porę roku.

Rozmowa o pogodzie to w Finlandii niezawodny sposób na przełamanie lodów. Jeśli nauczysz się opisywać te szare, późnojesienne dni, z łatwością nawiążesz kontakt z Finami, którzy razem z Tobą przemierzają mokre chodniki.

Räntä a Loska: Niebo kontra ziemia

Aby precyzyjnie opisać mroźną listopadową pogodę, musisz wiedzieć, gdzie dokładnie znajduje się ta mokra breja. Język fiński rozróżnia bowiem to, co spada z nieba, od tego, co już leży pod Twoimi butami.

Räntä (deszcz ze śniegiem) leci z góry. To ten na wpół zamarznięty opad, który w wietrzny dzień uderza prosto w twarz. Kiedy chcesz powiedzieć, że pada deszcz ze śniegiem, używasz czasownika sataa (padać [o opadach atmosferycznych]) wraz z formą w partitiivi: räntää:

• Ulkona sataa räntää. (Na dworze pada deszcz ze śniegiem.)
• Tänään tulee räntää ja vettä. (Dziś będzie padać deszcz ze śniegiem i deszcz.)

Gdy ten mokry śnieg spadnie na ziemię i zmiesza się z brudem, wodą oraz miejskim pyłem, zmienia się w loska (chlapa / pośniegowe błoto). Bardzo często spotkasz to słowo w partitiivi po takich wyrazach jak paljon (dużo):

• Kadulla on复杂 palju loskaa. -> Kadulla on paljon loskaa. (Na ulicy jest dużo chlapy.)
• Jeśli chcesz opowiedzieć o swoim stosunku do takiej aury, przypomnij sobie, jak mówić o swoich upodobaniach, zaglądając do naszego poradnika o wyrażaniu tego, co się lubi i czego nie lubi: En pidä loskasta. (Nie lubię chlapy.)

Prosty trik na zapamiętanie: räntä leci z nieba jak deszcz (w fińskim oba zjawiska wiążą się ze słowami na r), a loska leży nisko pod nogami (jak polskie „leży” na l).

Magiczne słowo: Keli

W języku polskim mówimy zazwyczaj ogólnie o „pogodzie” lub „warunkach”. W fińskim istnieje jednak istotne rozróżnienie pomiędzy sää (pogoda ogólna, atmosferyczna) a keli (warunki panujące na drodze lub podłożu).

Kiedy na ziemię spada śnieg, deszcz i lód, keli gwałtownie się zmienia:

• loskakeli (chlapa na drodze / błotniste warunki drogowe)
• huono keli (złe warunki drogowe)
• liukas keli (śliska nawierzchnia / gołoledź)

Zwróć uwagę, jak fiński łączy słowa, aby opisywać tak konkretne sytuacje. Więcej o tym, jak powstają takie zbitki, przeczytasz w naszym przewodniku po rzeczownikach złożonych.

Spacerując lub jeżdżąc samochodem w listopadzie, to zdanie usłyszysz na każdym kroku: Ole varovainen, ulkona on liukasta! (Uważaj, na dworze jest ślisko!). Słowo liukas (śliski) występuje tu w partitiivi jako liukasta, ponieważ całe zdanie opisuje ogólny stan (on liukasta, „jest ślisko”).

Jak się ubrać na chlapę: Varusteet

Finowie uwielbiają spędzać czas na świeżym powietrzu, nawet gdy chodniki przypominają szarą zupę. Cały sekret tkwi w odpowiednim ubiorze i wyposażeniu, określanym po fińsku jako varusteet (sprzęt / wyposażenie / ekwipunek).

Oto trzy rzeczy, które w listopadzie zobaczysz w Finlandii dosłownie wszędzie:

• kumisaappaat (kalosze): Niezbędne obuwie do brodzenia w głębokich kałużach.
• nastakengät (buty z kolcami): Buty z małymi metalowymi kolcami w podeszwie, które zapewniają przyczepność na lodzie ukrytym pod chlapą.
• kurahousut (spodnie przeciwbłotne / wodoodporne ogrodniczki): Słynne gumowe spodnie noszone w przedszkolach przez niemal każde fińskie dziecko.

A jeśli zdarzy Ci się wdepnąć w niespodziewanie głęboką kałużę, pozostaje tylko westchnąć: Sukkani ovat aivan märät! (Moje skarpetki są zupełnie mokre!).

Przydatne słówka związane z chlapą i deszczem ze śniegiem

Oto osiem kluczowych słów i zwrotów, które pomogą Ci przetrwać późną jesień w Finlandii:

Jak to wygląda w codziennym życiu

Finowie podchodzą do swojej kapryśnej pogody z dużą dozą humoru. Wielka konferencja technologiczno-startupowa odbywająca się co roku w listopadzie w Helsinkach nazywa się Slush – to angielskie słowo oznaczające dokładnie ten na wpół stopniały śnieg. Ta nazwa to żartobliwe nawiązanie do najmniej urokliwej pory roku w tej nordyckiej stolicy.

Bardzo popularne jest tu również nordyckie powiedzenie: Ei ole huonoa säätä, on vain huonoja vaatteita (Nie ma złej pogody, są tylko złe ubrania). Mijając w listopadzie przedszkola, zobaczysz mnóstwo maluchów beztrosko tarzających się w błocie i mokrym śniegu w swoich jaskrawych kurahousut (przeciwdeszczowych spodniach-błotniakach).

Zamiast chować się w domu aż do wiosny, weź przykład ze swoich fińskich sąsiadów, wciągnij solidne kumisaappaat i ciesz się tą porą roku!

Szybka powtórka

Sprawdź, ile udało Ci się zapamiętać o jesiennej pogodzie po fińsku. Wybierz odpowiednie słowo do każdego zdania:

1. Spójrz przez okno! Pada deszcz ze śniegiem: „Ulkona sataa ______.”
   a) loskaa
   b) räntää
   c) saappaat

2. Idź ostrożnie, bo drewniany mostek jest śliski: „Silta on ______.”
   a) liukas
   b) märät
   c) räntä

3. Ulica jest pełna szarej, pośniegowej brei: „Kadulla on paljon ______.”
   a) räntä
   b) loskaa
   c) ilmaa

Odpowiedzi:

1. b) räntää (Opad spadający z nieba to räntä; z czasownikiem sataa używamy formy partitiivi: räntää).
2. a) liukas (Liukas oznacza śliski).
3. b) loskaa (Mokra breja na ziemi to loska; po słowie paljon stosujemy formę partitiivi: loskaa).

Poćwicz to z Kielo

Możesz poćwiczyć rozmowy o jesiennym chłodzie i opisywaniu pluchy podczas kolejnej konwersacji w Kielo. Dodaj te słowa do swojego dziennego planu nauki, aby bez trudu rozpoznać je, gdy następnym razem sprawdzisz fińską prognozę pogody. Zacznij ćwiczyć już teraz, powtarzając to przydatne ostrzeżenie: Ole varovainen, ulkona on liukasta!