Kierrätys: Akhri Calaamadaha Qashinka iyo Dib-u-warshadaynta Finland

Haddii aad gasho barxad kasta oo dhisme guri ama xarun tareen oo ku taal Finland, waxaad arkaysaa saf fuustooyin qashin ah oo si hagaagsan loo nidaamiyay. Finland waxay si aad ah u daryeeshaa kala-soocidda qashinka. Waxaad la kulmi doontaa fikradda kierrätys (dib-u-warshadaynta) oo ku qoran fuustooyinka guud, baakadaha cuntada, iyo gudaha qolka qashinka ee dhismahaaga. Barashada erayadan maalinlaha ah waxay kaa badbaadinaysaa xaaladaha qallafsan ee fuustooyinka qashinka agtooda, waxayna ku siinaysaa af-Finish dhab ah oo wax ku ool ah kaas oo aad maalin kasta isticmaali doonto.

Erayga Muhiimka ah: Jäte

Inta badan fuustooyinka qashinka ee Finland waxay adeegsadaan eray-dhafan oo laga dhisay jäte (qashin). Markaad baratid asalkan, fahamka calamadaha qoraalka ah aad buu u fududaanayaa:

sekajäte (qashinka laysku daray): Kani waa qashinka guud ee guriga ee aan dib loo warshadayn karin iyadoo loo qaybinayo agabyo gaar ah. Erayga seka micnihiisu waa "la isku daray."
biojäte (qashinka dabiiciga ah, haraaga noolaha): Qashinka cuntada, buunshada bunka, iyo diirka miraha ayaa halkan gala. Inta badan waxaad arkaysaa xusuusin ah inaad isticmaasho biohajoava pussi (kiish dabiiciyan qudhmaya) ama bac warqad ah.
vaarallinen jäte (qashinka halista ah): Baariyada, kiimikooyinka, iyo rinjiga. Tani si dhif ah ayaad ugu dhex arkaysaa fuustooyinka caadiga ah ee barxadda, laakiin waxaad ka helaysaa xarumaha gaarka ah ee ururinta.

Khalad caadi ah oo ay sameeyaan dadka bilowga ah ayaa ah inay isku daraan sekajäte (qashinka laysku daray) iyo biojäte (qashinka dabiiciga ah). Xusuusnow in bio- ay mar walba tilmaamayso waxyaabaha dabiiciga ah ee ka yimaada jikada ama beerta, halka seka- ay qabato wax kasta oo soo hara ka dib marka wax walba la kala sooco.

Qalabka Baakadaha: Muovi, Kartonki, iyo Lasi

Finland waxay u ururisaa qalabka baakadaha si gaar-gaar ah. Ka fiirso erayga pakkaukset (baakadaha) ee ku qoran calaamadaha fuustooyinka:

muovipakkaukset (baakadaha caagga ah): Badanaa waxaa si fudud loogu qoraa muovi (caag). Tan waxaa ku jira koobabka caanaha fadhiga (yogurt), kiishashka rootiga, iyo dahaadhyada nadiifka ah ee caagga ah.
kartonkipakkaukset (baakadaha kartoonka): Badanaa waxaa lagu calaamadeeyaa kartonki (kartoon) ama pahvi (kartoon adag oo qaro weyn). Kartoomada caanaha, sanduuqyada firileyda, iyo sanduuqyada kartoonka ah ee wax lagu soo diro halkan ayay galaan.
lasi (dhalo/quraarad): Haddii aad mar hore wax ka akhrisatay nashqadda dhalada ee Finland, eraygan si fiican ayaad u garanaysaa! Qolalka dib-u-warshadaynta, lasipakkaukset (baakadaha dhalada ah) micnaheedu waa weelasha dhalada ah iyo dhalooyinka aan deebaajiga lahayn. Goobaha qaar waxay kaa codsanayaan inaad u kala soocdo kirkas lasi (dhalo cad oo saafi ah) iyo värillinen lasi (dhalo midab leh).
metalli (bir): Mararka qaarkood waxaa lagu calaamadeeyaa pienmetalli (birtaha yaryar). Daasadaha cuntada lagu kaydiyo, warqadda daasadda ah (aluminium), iyo daboollada birta ah ee dhalooyinka waxay galaan fuustadan.
paperi (warqad): Wargeysyada, xaashiyaha xayeysiiska, iyo joornaallada.

Farqi muhiim ah: Kartoonka caanuhu wuxuu galaa kartonki, ma galo paperi. Fuustada paperi waxay aqbashaa oo keliya warqad nadiif ah oo qallalan taasoo loo laabi karo sida wargeyska ama xaashida xafiiska.

Tilmaamaha ku yaal Daboollada

Fuustooyinka dib-u-warshadaynta waxay inta badan wataan falka amarka ah oo waxtar leh kuwaas oo ku baraya waxa la samaynayo ka hor inta aan sheyga gudaha lagu tuurin:

Huuhtele (Maydh! / Luqluq!): Biyo qabow oo degdeg ah oo lagu luqluqo waxay ka ilaalinaysaa fuustada urta xun.
Kuivaa (Qalaji!): Hubi in baakadu aysan aad u qoyanayn.
Litistä (Fidsi! / Tumi!): Sanduuqyada kartoonku waxay qaataan meel aad u weyn ilaa aad marka hore fidsid mooyaane.
Irrota korkki (Ka fur daboolka!): Daboollada caagga ah ee weelasha dhalada ah ama kartoomada caanaha inta badan waxay galaan fuusto kale.

Waxa kale oo laga yaabaa inaad aragto pantti (deebaaji) oo ku qoran dhalooyinka iyo daasadaha cabitaanka. Weelasha cabitaanka ee lagu calaamadeeyay astaanta yar iyo erayga pantti ma galaan fuustooyinka birta ama caagga ee dhismahaaga. U gee mashiinka pullonpalautus (soo celinta dhalooyinka) ee yaalla dukaanka raashinka kasta si aad lacagtaada dib ugu hesho!

Erayada Muhiimka ah ee Fuustooyinka Finishka

Finnish	Soomaali	Tusaale
kierrätys	dib-u-warshadayn	Kierrätys on helppoa. (Dib-u-warshadayntu waa sahlan tahay.)
roskakatos	buul-qashin / meesha qashinka	Menen roskakatokseen. (Waxaan tagayaa meesha qashinka.)
roskis	fuustada qashinka / baaldiga qashinka (hadalka maalinlaha ah)	Laita se roskikseen. (Ku rid fuustada qashinka.)
sekajäte	qashinka guud / qashinka isku qasan	Tämä kuuluu sekajätteeseen. (Kani wuxuu galaa qashinka guud.)
biojäte	haraaga cuntada / qashinka dabiiciga ah	Banaaninkuori on biojätettä. (Diirka muusku waa qashinka cuntada.)
kartonki	kartoon / baakidh	Litistä kartonki aina. (Had iyo jeer baabbi'i oo furi kartoonka.)
lajittele	kala sooc! (amar)	Lajittele jätteet huolellisesti. (Si taxadar leh u kala sooc qashinka.)
pantti	deebaajiga dhalada/qasacadda	Tässä tölkissä on pantti. (Qasacaddan deebaaji baa ku jira.)

Dhaqanka Nolosha Dhabta ah: Roskakatos-ka Finnishka

Guryaha dabaqyada ah ee Finland (taloyhtiöt), dhammaan fuustooyinka qashinka waxaa lagu hayaa buul yar oo bannaanka ku yaal oo la wadaago oo loo yaqaan roskakatos (meesha qashinka) ama qol qashin oo qufulan. Badanaa waxaad u baahan tahay furaha gurigaaga si aad albaabka u furto.

Dadka Finnishka ah aad bay u qaddariyaan in meeshan lagu hayo si hagaagsan oo nadiif ah. In laga tago baakado kartoonno waaweyn ah oo aan la furiin ama in kartoon lagu rido fuustada warqadaha waxaa loo arkaa dhaqan xumo. Haddii aadan hubin meesha ay tahay in sheygu galo, fiiri baakadda: inta badan alaabta cuntada ee Finland waxay dhabarka ku leeyihiin tilmaamo qoraal ah oo kooban, sida Lajittele muovina (U kala sooc caag ahaan) ama Lajittele kartonkina (U kala sooc kartoon ahaan).

Layli Degdeg ah

Ku tijaabi fahamkaaga saddexdan layli ee gaagaaban.

Isku aadki alaabta iyo magaca saxda ah ee Finnishka ah:
- A) Baakad kartoon oo faaruq ah oo badarka ah
- B) Qaybta dhexe ee tufaaxa ee hartay
- C) Qasacad tuuna ah oo maran
- Xulashooyinka: metalli, biojäte, kartonki
Muxuu macnihiisu yahay tilmaantan ku qoran fuustada kartoonka?
- Litistä laatikot!
Run mise Been:
- Joornaal / majallad waxay gashaa fuustada kartonki.

Jawaabaha:

A = kartonki, B = biojäte, C = metalli
"Bariid/furi sanduuqyada!" (ama "Baabbi'i oo furi sanduuqyada!")
Been. Majalladuhu waxay galaan paperi (warqad).

Tan ku tababar Kielo

Marka xigta ee aad furto barnaamijkaaga Kielo, ku tababar isticmaalka ereyada ficilka ee maalinlaha ah iyo magacyada guriga casharradaada wada hadalka. Waxaad ku dari kartaa ereyada sida kierrätys iyo sekajäte qorshahaaga dib-u-eegista maalinlaha ah si aad kalsooni buuxda u dareento mar kasta oo aad booqato meesha qashinka. Lajittele jätteet huolellisesti!