Kierrätys: خوێندنەوەی تابلۆکانی پاشماوە و ڕیسایکلین بە فینلەندی

بچۆ ناو حەوشەی هەر باڵەخانەیەکی نیشتەجێبوون یان وێستگەیەکی شەمەندەفەر لە فینلاند، ڕیزێک تەنەکەی خۆڵی ڕێکخراو دەبینیت. فینلاند زۆر بە جدی مامەڵە لەگەڵ جیاکردنەوەی پاشماوەدا دەکات. تۆ چەمکی kierrätys (ڕیسایکڵین / دووبارە بەکارهێنانەوە) لەسەر تەنەکەکانی خۆڵی گشتی، پێچانەوەی خۆراک، و ژوورەوەی شوێنی تایبەتی خۆڵی باڵەخانەکەت دەبینیت. فێربوونی ئەم وشە ڕۆژانەییانە لە کاتە ناڕەحەت و شەرمەزارکەرەکانی بەردەم تەنەکەی خۆڵ ڕزگارت دەکات و زمانی فینلەندیی کرداری و واقیعی پێ دەبەخشێت کە هەموو ڕۆژێک بەکاری دەهێنیت.

وشە بنەڕەتییەکە: Jäte

زۆربەی تەنەکەکانی خۆڵ لە فینلاند وشەیەکی لێکدراو بەکاردەهێنن کە لەسەر بنەمای jäte (پاشماوە، زبڵ) دروستکراوە. کاتێک لەم ڕەگە تێگەیشتیت، خوێندنەوە و تێگەیشتن لە هێما و تابلۆکان زۆر ئاسانتر دەبێت:

sekajäte (پاشماوەی تێکەڵ): ئەمە پاشماوەی گشتیی ماڵەوەیە کە ناتوانرێت وەک کەرەستەی دیاریکراو ڕیسایکڵ بکرێتەوە. وشەی seka واتە «تێکەڵ».
biojäte (پاشماوەی بایۆلۆجی، پاشماوەی ئۆرگانیک): پاشماوەی خۆراک، خڵتەی قاوە، و توێکڵی میوە دەچنە ئێرەوە. زۆرجار بیرخستنەوەیەک دەبینیت بۆ بەکارهێنانی biohajoava pussi (کیسی ش شیبوونەوەی بایۆلۆجی) یان کیسەی کاغەز.
vaarallinen jäte (پاشماوەی مەترسیدار): پاتری، ماددە کیمیاییەکان، و بۆیە. بە دەگمەن ئەمە لە تەنەکەکانی ناو حەوشەدا دەبینیت، بەڵکو لە خاڵە دیاریکراوەکانی کۆکردنەوەدا هەن.

هەڵەیەکی باوی سەرەتاییەکان ئەوەیە کە sekajäte (پاشماوەی تێکەڵ) و biojäte (پاشماوەی ئۆرگانیک) تێکەڵ دەکەن. بیرت بێت کە -bio هەمیشە ئاماژەیە بۆ کەرەستەی ئۆرگانیکی چێشتخانە یان باخچە، لە کاتێکدا -seka بۆ هەر شتێکە کە لە دوای جیاکردنەوەی هەموو شتەکانی تر دەمێنێتەوە.

کەرەستەکانی پێچانەوە: Muovi و Kartonki و Lasi

فینلاند کەرەستەکانی پێچانەوە و لەقوتوونان بە جیا کۆدەکاتەوە. ئاگاداری وشەی pakkaukset (پێچانەوە / لەقوتوونان) بە لەسەر تابلۆی تەنەکەکانی خۆڵ:

muovipakkaukset (پێچانەوەی پلاستیکی): زۆرجار بە سادەیی وەک muovi (پلاستیک) دەنووسرێت. ئەمە قاپەکانی ماست، کیسی نان، و بەرگی پلاستیکیی خاوێن لەخۆدەگرێت.
kartonkipakkaukset (پێچانەوەی کارتۆن / مقەبا): زۆرجار بە kartonki (مقەبا/کارتۆن) یان pahvi (کارتۆنی ئەستووری پێچپێچ) ناودێر دەکرێت. کارتۆنی شیر، سندووقی کۆرنفلێکس، و سندووقی کارتۆنیی گەیاندن دەچنە ئێرەوە.
lasi (شووشە): ئەگەر پێشتر بابەتەکەت دەربارەی دیزاینی شووشەی فینلەندی خوێندبێتەوە، ئەم وشەیە باش دەزانیت! لە شوێنەکانی ڕیسایکڵیندا، lasipakkaukset (پێچانەوەی شووشەیی) واتە شووشەی مرەبا و خواردن و ئەو شووشانەی کە پارەی گەڕانەوەیان نییە. هەندێک وێستگە داوات لێدەکەن لە نێوان kirkas lasi (شووشەی ڕوون) و värillinen lasi (شووشەی ڕەنگدار - وشەی värillinen واتە «ڕەنگدار») جیایان بکەیتەوە.
metalli (کانزا): هەندێک جار بە pienmetalli (کەلوپەلی کانزایی بچووک) ناودێر دەکرێت. قوتووی کۆنسێرڤی خواردن، سەلۆفانی ئەلەمنیۆم، و سەرقاپی کانزایی دەچنە ناو ئەم تەنەکەیەوە.
paperi (کاغەز): ڕۆژنامە، نامیلکەی ڕیکلام، و گۆڤارەکان.

جیاوازییەکی گرنگ: کارتۆنی شیر سەر بە kartonkiیە، نەک paperi. تەنەکەی paperi تەنها ئەو کاغەزە خاوێن و وشکانە وەردەگرێت کە وەک ڕۆژنامە یان کاغەزی ئۆفیس دەپێچرێنەوە.

ڕێنماییەکانی سەر سەرقاپەکان

تەنەکەکانی ڕیسایکڵین زۆرجار کردارە فەرمانییە سوودبەخشەکانیان لەسەرە کە ڕێنماییت دەکەن پێش ئەوەی شتێک فڕێ بدەیتە ناوەوە دەبێت چی بکەیت:

Huuhtele (ئاویان پێدا بکە! / بشۆ!): ئاوپێداکردنێکی خێرا بە ئاوی سارد تەنەکەکە بێ بۆن دەهێڵێتەوە.
Kuivaa (وشکی بکەرەوە!): دڵنیابەرەوە لەوەی کە پێچانەوەکە زۆر تەڕ نەبێت.
Litistä (پانی بکەرەوە! / بیپەستێوە!): سندووقە کارتۆنەکان شوێنێکی یەکجار زۆر دەگرن مەگەر ئەوەی سەرەتا پانیان بکەیتەوە.
Irrota korkki (سەرقاپەکە لێبکەرەوە!): سەرقاپە پلاستیکییەکانی سەر شووشەی خواردن یان کارتۆنی شیر زۆرجار سەر بە تەنەکەیەکی خۆڵی ترن.

لەوانەیە سەرنجی وشەی pantti (بارمتە / پارەی گەڕانەوە) بدەیت لەسەر شووشە و قوتووەکان. ئەو دەفر و قوتووانەی خواردنەوە کە هێمایەکی بچووک و وشەی panttiیان لەسەرە، ناچنە ناو تەنەکەکانی کانزا یان پلاستیکی باڵەخانەکەتەوە. بیانبە بۆ ئامێری pullonpalautus (گەڕاندنەوەی شووشە) لە هەر فرۆشگایەکی خۆراک بۆ ئەوەی پارەکەت بە کاش وەربگریتەوە!

وشە سەرەکییەکان بۆ تەنەکەکانی خۆڵ لە فینلاند

فینلەندی	کوردی	نموونە
kierrätys	ڕیسایکلکردن (دووبارە بەکارهێنانەوە)	Kierrätys on helppoa. (ڕیسایکلکردن ئاسانە.)
roskakatos	شوێنی فڕێدانی زبڵ (ژوور یان کەپری زبڵ)	Menen roskakatokseen. (دەچمە شوێنی زبڵەکان.)
roskis	تەنەکەی زبڵ (شێوەزاری قسەکردن)	Laita se roskikseen. (بیخەرە ناو تەنەکەی زبڵەکەوە.)
sekajäte	پاشماوەی تێکەڵاو	Tämä kuuluu sekajätteeseen. (ئەمە دەچێتە ناو پاشماوەی تێکەڵاوەوە.)
biojäte	پاشماوەی ئەندامی (بایۆلۆجی)	Banaaninkuori on biojätettä. (توێکڵی مۆز پاشماوەی ئەندامییە.)
kartonki	کارتۆن	Litistä kartonki aina. (هەمیشە کارتۆنەکە پان بکەرەوە.)
lajittele	جیا بکەرەوە! (فەرمانی)	Lajittele jätteet huolellisesti. (زبڵەکان بە وریاییەوە جیا بکەرەوە.)
pantti	بارمتەی قوتوو/بتڵ	Tässä tölkissä on pantti. (ئەم قوتووە بارمتەی لەسەرە.)

کولتووری ژیانی ڕاستەقینە: Roskakatos لە فینلەندا

لە باڵەخانەکانی فینلەندا (taloyhtiöt)، هەموو تەنەکەکانی زبڵ لە کەپرێکی دەرەوەی هاوبەشدا دادەنرێن کە پێی دەوترێت roskakatos (شوێنی کۆکردنەوەی زبڵ) یان ژوورێکی زبڵی قفڵکراو. زۆربەی کات پێویستت بە کلیلەکەی ماڵەوەت دەبێت بۆ کردنەوەی دەرگاکەی.

فینلەندییەکان زۆر گرنگی بە خاوێن ڕاگرتنی ئەم شوێنە دەدەن. بەجێهێشتنی کارتۆنی گەورە بەبێ پانکردنەوە یان فڕێدانی کارتۆن بۆ ناو تەنەکەی کاغەز وەک بێڕێزی و نەزانینی یاساکان سەیر دەکرێت. ئەگەر دڵنیا نیت شتێک دەچێتە کوێوە، سەیری بەرگەکەی بکە: زۆربەی بەرهەمە خۆراکییەکان لە فینلەندا ڕێنمایی کورتی نووسراویان لەسەر پشتبەستەکەیان هەیە، وەک Lajittele muovina (وەک پلاستیک جیا بکەرەوە) یان Lajittele kartonkina (وەک کارتۆن جیا بکەرەوە).

ڕاهێنانی خێرا

لێهاتوویی خۆت بەم سێ ڕاهێنانە کورتە تاقی بکەرەوە.

هەر شتێک لەمانە بگەیەنە بە ناوی فینلەندییە دروستەکەی:
- A) کارتۆنی بەتاڵی دانەوێڵە (کۆرنفلێکس)
- B) پاشماوەی ناوکی سێو
- C) قوتووی بەتاڵی تونا
- هەڵبژاردنەکان: metalli، biojäte، kartonki
ئەم ڕێنماییە لەسەر تەنەکەی کارتۆن چ واتایەک دەبەخشێت؟
- Litistä laatikot!
ڕاست یان هەڵە:
- گۆڤار دەچێتە ناو تەنەکەی kartonki.

وەڵامەکان:

A = kartonki، B = biojäte، C = metalli
"کارتۆنەکان پان بکەرەوە!" (یان "کارتۆنەکان بتاسێنە!")
هەڵەیە. گۆڤار دەچێتە ناو paperi (کاغەز).

ئەمە لەگەڵ Kielo ڕاهێنان پێ بکە

جارێکی تر کە ئەپی Kielo دەکەیتەوە، ڕاهێنان لەسەر بەکارهێنانی وشەکانی کردار و ناوەکانی ناوماڵ لە وانەکانی گفتوگۆتدا بکە. دەتوانیت زاراوەکانی وەک kierrätys و sekajäte بخەیتە ناو پلانی پێداچوونەوەی ڕۆژانەت بۆ ئەوەی هەر کاتێک دەچیتە شوێنی فڕێدانی زبڵەکە تەواو متمانەت بەخۆت هەبێت. Lajittele jätteet huolellisesti!