وشە لێکدراوەکانی سویدی: وشەسازی و فەرهەنگت بە خێرایی زیاد بکە

کاتێک دەست دەکەیت بە فێربوونی زمانی سویدی، زۆر زوو چاوت بە هەندێک وشەی سەرسوڕهێنەر و درێژ دەکەوێت لەسەر هێماکان، لیستەکانی خواردن، و خشتەی کاتی پاسەکان. بینینی وشەیەکی دێوەزمەی وەک tandläkarbesök ڕەنگە لە سەرەتادا تۆقێنەر بێت. بەڵام ئەمە نهێنییەکەیە کە فەرهەنگی وشەکانی زمانی سویدی زۆر ئاسانتر دەکات لەوەی کە دەردەکەوێت: زمانی سویدی ئاشقی وشە لێکدراوەکانە (sammansatta ord). لەجیاتی ئەوەی هەزاران وشەی جیاواز لە سفرەوە لەبەر بکەیت، دەتوانیت وەک پارچەکانی یاریی لیگۆ (Lego) لە زمانی سویدی بڕوانیت. هەر کە فێر بوویت چۆن پارچەکان پێکەوە دەبەسترێن، دەتوانیت لە یەک چاوتروکاندا مانای سەدان وشەی نوێ ئاشکرا بکەیت.

یاسای زێڕین: وشەی کۆتایی بڕیاردەرە

لە زمانی سویدیدا، وشە لێکدراوەکان بە لکاندنی دوو وشەی بچووکتر یان زیاتر پێکەوە و بەبێ هیچ بۆشایییەک دروست دەبن. گرنگترین یاسا کە پێویستە لەبیری نەکەیت ئەوەیە کە وشەی کۆتایی بڕیاردەرە. وشەی کۆتایی مانای سەرەکیی تەواوی وشەکە دیاری دەکات، هەروەها ڕەگەزی ڕێزمانیی وشەکە (en یان ett) و پاشگری کۆکردنەوەکەشی دیاری دەکات. وشەی یەکەم تەنها ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە شتەکە لە چ جۆرێکە.

سەیری ئەوە بکە چۆن مانا دەگۆڕێت کاتێک جێگەی دوو ناوی سادە پێچەوانە دەکەینەوە:

• en choklad (شوکۆڵاتە) + en kaka (بیسکیت/کێک) = en chokladkaka (بیسکیتێکی شوکۆڵاتەیی)
• en kaffe (قاوە) + en kopp (کوپ) = en kaffekopp (کوپی قاوە)
• en kopp (کوپ) + ett kaffe (قاوە) = ett koppkaffe (کوپێک قاوە)

سەرنجی ڕەگەزی ڕێزمانی بدە لە نموونەی کۆتاییدا. لەبەر ئەوەی kopp وشەیەکی enـە، کەواتە en kaffekopp دەبێتە وشەیەکی en. لەبەر ئەوەی kaffe وشەیەکی ettـە، کەواتە ett koppkaffe دەبێتە وشەیەکی ett. وشەی کۆتایی هەمیشە بڕیار لەسەر هەموو شتێک دەدات.

چۆن وشەکان بە یەکترەوە دەبەسترێنەوە: لکاندنی ڕاستەوخۆ، -s-، و پیتە دەنگدارە لادراوەکان

زۆربەی کات، دەتوانیت دوو وشە ڕاستەوخۆ بخەیتە تەنیشت یەکتر بەبێ ئەوەی هیچ گۆڕانکارییەک بکەیت. بۆ نموونە، ett vin (شەراب) و ett glas (پەرداخ) دەبنە ett vinglas (پەرداخی شەراب). بەڵام دوو شێوازی تری باوی بەستنەوەش دەبینیت.

یەکەم، زمانی سویدی زۆرجار پیتێکی -s- لە نێوان وشەکاندا زیاد دەکات بۆ ئەوەی بێژەکردنیان ئاسانتر و نەرمتر بێت. ئەمە بەتایبەتی کاتێک ڕوودەدات کە وشەی یەکەم خۆی وشەیەکی لێکدراو بێت، یان بە هەندێک پاشگری وەک -ing کۆتایی هاتبێت:

• ett kök (چێشتخانە) + ett bord (مێز) = ett köksbord (مێزی چێشتخانە)
• en träning (ڕاهێنان) + en sko (پێڵاو) = en träningssko (پێڵاوی ڕاهێنان)
• en födelsedag (ڕۆژی لەدایکبوون) + en present (دیاری) = en födelsedagspresent (دیاریی ڕۆژی لەدایکبوون)

دووەم، ئەو وشانەی بە پیتی دەنگدار کۆتایییان دێت، زۆرجار پێش ئەوەی بە وشەی دواترەوە بلکێن، ئەو پیتە دەنگدارە لادەبەن یان دەیگۆڕن. نموونەیەکی باو بریتییە لەو وشانەی بە -a کۆتایییان دێت، کە زۆرجار پیتی -a لادەبەن یان دەیگۆڕن بۆ -e-:

• en flicka (کچ) + ett namn (ناو) = ett flicknamn (ناوی کچانە)
• en vecka (هەفتە) + ett slut (کۆتایی) = ett veckoslut (کۆتاییی هەفتە)

پێویست ناکات هەر لە ئێستاوە خشتە ڕێزمانییە قورسەکان بۆ ئەم پیتە بەستەرانە لەبەر بکەیت. تەنها گوێ لەوە بگرە کە چۆن وشەکان بە ئاسانی لەسەر زمان دەردەبڕدرێن. پیتی **-s-**ی زیادە یان دەنگدارە لادراوەکە نزیکەی هەمیشە تەنها بۆ ئەوەیە کێش و ئاوازی وشەکە نەرم بێت و بێژەکردنی ئاسان بێت.

خۆت لە "särskrivning"ی ترسناک بەدوور بگرە

لە زمانی ئینگلیزیدا، دەستەواژە لێکدراوەکان بە بۆشایی دەنووسرێن: "bus stop"، "coffee machine"، "apple tree". بەڵام لە زمانی سویدیدا، هەرگیز نابێت بۆشایی بخەیتە نێوان وشەیەکی لێکدراوەوە. نووسینی وشە لێکدراوەکان بە شێوەی وشەی لێکجیا پێی دەوترێت särskrivning (نووسینی لێکجیا)، و یەکێکە لە بێزارکەرترین و باوترین هەڵە زمانەوانییەکان لە سوید.

جیاکردنەوەی وشەکان دەتوانێت بە تەواوی ماناکە بگۆڕێت، زۆرجار بە ئەنجامی پێکەنیناوی یان کارەساتبارەوە:

• en brunhårig sjuksköterska (پەرستارێکی قژقاوەیی)

• en brun hårig sjuk sköterska (پەرستارێکی قاوەیی، تووکدار، و نەخۆش)

• rökfritt (جگەرەکێشان قەدەغەیە / بێ دووکەڵ)

• rök fritt (بە ئارەزووی خۆت جگەرە بکێشە!)

هەر کاتێک دوو ناو لە زمانی سویدیدا پێکەوە وەک یەک چەمک بەکارهاتن، وەک یەک وشەی یەکگرتوو بەیەکەوە بیاننووسە.

وشە لێکدراوە بەسوودەکان بۆ ژیانی ڕۆژانە

لێرەدا هەشت وشەی لێکدراوی باو هەن کە بە بەردەوامی لە فرۆشگاکان، کافێکان، و گفتوگۆکانی سەرانسەری سویددا دەیانبیستیت:

وشە لێکدراوەکان لە کولتووری ڕۆژانەی سویددا

سویدییەکان حەزیان لە وردەکارییە، و وشە لێکدراوەکان یارمەتیی خەڵک دەدەن کە لە ژیانی ڕۆژانەدا بە تەواوی و بە وردی مەبەستی خۆیان دەرببڕن. کاتێک لە پاییزدا کەشوهەوا دەگۆڕێت، دەبیستیت خەڵک باسی huvudvärkstabletter (حەبی سەرئێشە) دەکەن و regnjacka (چاکەتی باراناوی) لەبەر دەکەن. لە شوێنی کار، سویدییەکان بە شێوەیەکی ڕۆتینی کات بۆ fika-paus (پشووی قاوە) دادەنێن یان morgonmöte (کۆبوونەوەی بەیانیان) ڕێکدەخەن.

تەنانەت دەتوانیت لە کاتی پێویستدا سێ یان چوار وشەش لێک بدەیت: tandläkarbesök (tand + läkare + besök = ددان + پزیشک + سەردان، واتە نۆرەی پزیشکی ددان). کاتێک چاوت بە وشەیەکی زۆر درێژی سویدی دەکەوێت لەسەر لێبڵی بەرهەمێک لە سوپەرمارکێتدا، مەترسە. تەنها لە چەپەوە بۆ ڕاست سەیری بکە، زنجیرە وشەکە بکە بە بەشە بچووکە ئاشناکانییەوە کە دەیانناسیتەوە، و سەرنج بدە سەر ناوی کۆتایی بۆ ئەوەی تێبگەیت کاڵاکە چییە.

ڕاهێنانی خێرا

تواناکانی خۆت لە وشە لێکدراوەکاندا تاقی بکەرەوە. وشەکان لێک بدە یان واتای دروستیان دەستنیشان بکە.

1. وشەی ett äpple (سێوێک) و en kaka (کێکێک) لێک بدە. وشە نوێیەکە چییە؟
2. وشەی سویدیی bokhylla واتای چییە ئەگەر en bok بە واتای "کتێبێک" و en hylla بە واتای "ڕەفەیەک" بێت؟
3. وشەی en morgon (بەیانییەک) و en tidning (ڕۆژنامەیەک) لێک بدە، و لەبیرت بێت لە ناوەڕاستدا پیتی -s- زیاد بکەیت.

---

وەڵامەکان:

1. en äppelkaka (کێکی سێو — سەرنج بدە کە äpple پیتی -e- لادەبات و دەبێتە äppel-، لە کاتێکدا kaka ڕەگەزی وشەکە وەک en دیاری دەکات).
2. واتە ڕەفەی کتێب (کتێبخانە).
3. en morgontidning (لە ڕاستیدا بێ -s- دێت، هەرچەندە زۆرجار خەڵک بە هەڵە پێشبینی دەکەن کە بە -s- بێت! وشە سروشتییەکە بریتییە لە en morgontidning).

ئەمە لەگەڵ Kielo ڕاهێنان پێ بکە

ئەمڕۆ دەتوانیت لە Kielo لە کاتی گفتوگۆیەکی ڕاستەقینەی سویدیدا ڕاهێنان لەسەر لێکدانەوە و دروستکردنی وشە لێکدراوەکان بکەیت. لە وانەکانی پلانی ڕۆژانەتدا هەوڵ بدە ناوە ڕۆژانەییەکان شیکار بکەیت، و بزانە خۆت دەتوانیت چەندین پێکهاتەی نوێ دروست بکەیت. Övning ger färdighet (ڕاهێنان مرۆڤ فێر دەکات).