کات بە فینلەندی چیرۆکێک دەگێڕێتەوە: لە Kello on... زیاتر

وتنی کات لێهاتووییەکی بنەڕەتییە، بەڵام لە فینلەندیدا تەنیا خوێندنەوەی ژمارە نییە. گەشتێکە بۆ ناو دڵی ڕێزمان و کولتووری فینلەندی. ئەم وانەیە لە «Kello on...»ـی بنەڕەتی (کاتژمێر ... ـە) زیاترت دەبات، تا دەستەواژە ڕۆژانە کردارییەکان بدۆزیتەوە کە یارمەتیت دەدەن وەک فینلەندییەکی ڕاستەقینە کات بڵێیت. ئامادە بە بۆ کردنەوەی ئەو چیرۆکانەی کاتی فینلەندی دەیانگێڕێتەوە!

وتنی کات: بنەڕەتەکان

لەوانەیە پێشتر تووشی «Kello on...» بووبیت. ئەمە بناغەکەیە. «Kello on yksi» واتای «کاتژمێر یەکە». ئاسانە! بەڵام ئەی نیو، چارەکێک کەم، یان تەنانەت «نزیکەی دوو»؟ لێرەوە شتەکان سەرنجڕاکێش دەبن. دۆخی بەشەکی (partitive) و ئامرازی وەک yli (زیاتر، تێپەڕ) و vaille (کەم، بۆ) دەگەڕێین تا کات وردتر دەرببڕین. وا بیری لێ بکەرەوە: کاتی فینلەندی وەک مەتەڵێکی پارچەپارچە وایە، و ئێمە هەموو پارچەکان پێکەوە دادەنێین.

[IMAGE:وێنەیەک لە ڕووی کاتژمێرێک کە دەستەواژەی کاتی فینلەندی لەسەری نووسراون، وەک "puoli kaksi," "varttia yli," و "varttia vaille."]

لە کاتژمێر زیاتر: خولەک و زیاتر

فینلەندی تێکەڵەیەک لە ژمارەی بنەڕەتی و ئامراز بەکاردەهێنێت بۆ دەربڕینی خولەکەکان. لێرەدا دۆخی بەشەکی دێتە ناو یارییەکەوە. بۆ خولەکەکانی yli (دوای) کاتژمێرەکە، دۆخی بەشەکی بەکاردەهێنیت. بۆ خولەکەکانی vaille (پێش) کاتژمێرەکەش، هەر دۆخی بەشەکی بەکاردەهێنیت.

• خولەکەکانی دوای کاتژمێر: Yli + [خولەک لە دۆخی بەشەکیدا] + tuntia (کاتژمێر لە دۆخی بەشەکیدا ئەگەر پێویست بێت)
  • Kello on viisi yli yhden - کاتژمێر یەک و پێنج خولەکە.
  • Kello on kaksikymmentä yli kaksi - کاتژمێر دوو و بیست خولەکە.
• خولەکەکانی پێش کاتژمێر: Vaille + [خولەک لە دۆخی بەشەکیدا] + tuntia (کاتژمێر لە دۆخی بەشەکیدا ئەگەر پێویست بێت)
  • Kello on kymmenen vaille kolme - کاتژمێر سێیە دە خولەک کەم.
  • Kello on varttia vaille neljä - کاتژمێر چوارە چارەکێک کەم.
• نیو: ئەمە کەمێک جیاوازە. لە جیاتی ئەوەی بڵێن «سی خولەک دوای»، فینلەندییەکان وەک puoli (نیو) ی کاتژمێری داهاتوو دەریدەبڕن.
  • Kello on puoli kaksi - کاتژمێر یەک و نیوە (وشە بە وشە: «نیوی دوو»).

دەستەواژە سەرەکییەکان / Hyödyllisiä ilmauksia

• Kello on paljon? — کاتژمێر چەندە؟
• Kello on yhdeksän. — کاتژمێر نۆیە.
• Kello on varttia yli viisi. — کاتژمێر پێنج و چارەکێکە.
• Kello on puoli yksitoista. — کاتژمێر دە و نیوە.
• Kello on viisi vaille kuusi. — کاتژمێر شەشە پێنج خولەک کەم.
• Olen myöhässä. - دواکەوتووم.
• Olen ajoissa. - لە کاتی خۆیدام.

فەرهەنگۆک / Sanasto

🇫🇮 پاشخانی کولتووری / Kulttuuritausta

فینلەندییەکان بە پابەندبوون بە کاتەوە ناسراون. لە کاتی خۆیدا بوون نیشانەی ڕێزە. ئەگەر ڕێک بکەویت لە کاتێکی دیاریکراودا کەسێک ببینیت، گرنگە لەوێ بیت. هەروەها باشە بزانیت کە فینلەندییەکان زۆرجار سیستەمی 24 کاتژمێری بەکاردەهێنن، بە تایبەتی لە بارودۆخی فەرمیدا وەک خشتەی کاتی شەمەندەفەر یان ژوانەکان. کەواتە، 14:00 دەکاتە کاتژمێر 2ی دوای نیوەڕۆ. هەروەها، چەمکی «کاتی فینلەندی» هەندێک جار واتای ئەوەیە کە کەمێک زووتر بگەیت. باشترە چەند خولەکێک زوو بگەیت نەک دوا! دەستەواژەی "Suomalainen aika" دەکرێت بە گاڵتەوە بۆ وەسفکردنی ئەم خووە بەکاربهێنرێت.

زانینی وتنی کات بە وردی یارمەتیت دەدات لە ژیانی ڕۆژانەدا ڕێگای خۆت بدۆزیتەوە و ڕێز بۆ دابونەریتی فینلەندی نیشان بدەیت.

ڕاهێنانی خێرا / Harjoitus

1. چۆن بە فینلەندی دەڵێیت «کاتژمێر هەشتە چارەکێک کەم»؟
2. «Kello on puoli viisi» واتای چییە؟
3. هاوڕێکەت دەڵێت «Olen myöhässä!». واتای چییە و چۆن وەڵامی دەدەیتەوە؟

کۆتایی

ئێستا لێهاتوویی وتنی کاتت بە فینلەندی بردۆتە ئاستێکی بەرزتر، و لە تەنیا «Kello on...» زیاترت فێر بوویت. لە بیرت بێت ئەم دەستەواژانە لە گفتوگۆی ڕاستەقینەدا ڕاهێنانیان لەسەر بکەیت. مەترسە لەوەی لە فینلەندییەکان بپرسیت کاتژمێر چەندە – قەدری هەوڵەکەت دەزانن بۆ فێربوونی زمان و کولتوورەکەیان! بۆ فێربوونی زیاتر، بیر لە گەڕان لە بابەتی ڕێزمانیی پێشکەوتووتر بکەرەوە یان گوێ لە پۆدکاستی فینلەندی بگرە بۆ باشترکردنی تێگەیشتنت. Hyvää jatkoa! (سەرکەوتوو بیت لە بەردەوامبووندا!)

سەرچاوەکان

• YLE Uutiset (هەواڵەکانی دەزگای پەخشی فینلەندا)
• Visit Finland
• Uusi Kielemme (سەرچاوەیەکی زمانی فینلەندی)