لە نەخشە زیاتر: «ئێرە» و «ئەوێ» لە زمانی فینلەندیدا

وای دابنێ بە ئینگلیزی ئاماژە بۆ شتێک دەکەیت و تەنیا دەڵێیت «ئێرە». سادەیە، وا نییە؟ بەڵام لە فینلەندیدا، «ئێرە» هەمیشە تەنیا «ئێرە» نییە، و «ئەوێ» هەمیشە «ئەوێ» نییە. بۆ ئەوەی بەڕاستی بچیتە لە نەخشە زیاتر: شارەزابوون لە «ئێرە و ئەوێ»ی فینلەندی بە Tässä، Täällä و Tuolla، دەبێت لەو جیاوازییە وردانە بەڵام گرنگانە تێبگەیت کە فینلەندییەکەت سروشتی و ورد دەکەن. وەرگێڕانی سادە لە بیر بکە؛ دەچینە ناو دڵی هەستی شوێنی فینلەندییەوە تا لێهاتوویی ڕاستەقینەی فینلەندیت فێر بکەین کە دەتوانیت هەموو ڕۆژێک بەکاری بهێنیت.

وەک فێرخوازانی زمانی فینلەندی، زۆرجار لەگەڵ چەمکێک ڕووبەڕوو دەبینەوە کە لە ئینگلیزیدا هاوتای ڕاستەوخۆی یەک بە یەکیان نییە. چەمکە بە ڕواڵەت سادەکانی «ئێرە» و «ئەوێ» نموونەی ئاشکران. لە جیاتی یەک وشە بۆ هەر یەکێکیان، فینلەندی tässä، täällä و tuolla پێشکەش دەکات، کە هەر یەکەیان بارودۆخ و وردەکاریی تایبەتی خۆی هەیە. شارەزابوون لەمانە بە شێوەیەکی بەرچاو توانات بۆ پەیوەندیکردنی ڕوون و بە متمانە بە فینلەندی باشتر دەکات.

بناغەکانی شوێن لە فینلەندیدا: Tässä، Täällä و Tuolla

با ئەم سێ وشە فینلەندییە گرنگە شی بکەینەوە، بە دەستپێکردن لە واتا سەرەکییەکانیان و ئەوەی چۆن پەیوەندییان بە نزیکیی قسەکەر و مامەڵەکردنی لەگەڵ شوێنێک یان شتێکەوە هەیە.

Tässä (گۆکردن: TÄS-sä)

• واتا: «ئێرە، لەم (خاڵ/شتە دیاریکراوە)دا، لەسەر ئەمە.»
• بەکارهێنان: Tässä بەکاردێت کاتێک ئاماژە بە شتێک دەکەیت کە زۆر لێتەوە نزیکە، زۆرجار شتێک کە بە دەستتەوەیە، ڕاستەوخۆ دەستی لێ دەدەیت، یان لەسەر ڕووبەرێک یان لە ناو شوێنێکی داخراودا ئاماژەی بۆ دەکەیت. وەک «ئێرە»یەکی دیاریکراو و ڕاستەوخۆ بیری لێ بکەرەوە. زۆرجار وەک «لەم» یان «لەسەر ئەمە» وەردەگێڕدرێت و مامەڵەی جەستەیی ڕاستەوخۆ دەگەیەنێت.
• نموونە: ئەگەر کتێبێکت بە دەستەوە بێت، لەوانەیە بڵێیت: "Kirja on tässä." (کتێبەکە ئێرەیە [لە دەستمدا/لەم شوێنەدا]). یان ئەگەر ئاماژە بۆ وشەیەکی دیاریکراو لەسەر لاپەڕەیەک بکەیت: "Sana on tässä." (وشەکە ئێرەیە [لەسەر ئەم لاپەڕەیە]).

Täällä (گۆکردن: TÄÄL-lä)

• واتا: «ئێرە، لەم ناوچە گشتییەدا، لەم شوێنەدا.»
• بەکارهێنان: Täällä شوێنی ئێستای فراوانترت یان دەوروبەری گشتیت وەسف دەکات. کەمتر پەیوەندی بە خاڵێکی ورد یان شتێکەوە هەیە کە مامەڵەی لەگەڵ دەکەیت، و زیاتر پەیوەندی بەو شوێنەوە هەیە کە تێیدایت. täällä بەکاردەهێنیت بۆ ئاماژەکردن بە بوون لە ماڵەوە، لە شارێکدا، یان لە ژوورێکدا.
• نموونە: ئەگەر کەسێک تەلەفۆنت بۆ بکات و بپرسێت لە کوێیت، لەوانەیە بڵێیت: "Olen täällä kotona." (من ئێرەم لە ماڵەوە). یان ئەگەر لە Helsinki بیت و کەسێک بپرسێت لە کوێیت: "Olen täällä Helsingissä." (من ئێرەم لە Helsinki).

Tuolla (گۆکردن: TUO-lla)

• واتا: «ئەوێ، لەوێ، ئەو لاوە.»
• بەکارهێنان: Tuolla بەکاردێت بۆ نیشاندانی شوێنێک کە هەم لە قسەکەر و هەم لە گوێگر دوورترە، بەڵام بە گشتی هێشتا دەبینرێت. هاوتای ئاماژەکردنە بۆ ئەو سەری ژوورێک، خوارەوەی شەقامێک، یان شتێکی کەمێک دوور.
• نموونە: ئەگەر هاوڕێیەک ببینیت لە ئەو بەری پارکەکەوە دەڕوات، دەتوانیت بڵێیت: "Hän on tuolla puistossa." (ئەو لەوێیە لە پارکەکە). یان کاتێک ئاماژە بۆ دوکانێک دەکەیت لە ئەو بەری گۆڕەپانەکەوە: "Kauppa on tuolla." (دوکانەکە لەوێیە).

گەڕانی قووڵ لە بەکارهێنان و وردەکاری

کلیلی شارەزابوون لەم وشانە تێگەیشتنە لە پەیوەندیی شوێنییان بە قسەکەرەوە. وەک چەند بازنەیەکی هاوناوەندی نزیکی بیری لێ بکەرەوە:

• Tässä: بچووکترین و ناوەوەترین بازنە – ئەوەی دەستت پێی دەگات یان سەرنجت لەسەریەتی.
• Täällä: بازنەیەکی گەورەتر – ناوچە گشتییەکەی ئێستات.
• Tuolla: بازنەیەکی لەوەش گەورەتر – ناوچەیەکی دوور بەڵام بینراو.

با ئەمە بە نموونە و بەراوردی زیاتر بگەڕێین.

بەراوردی Tässä و Täällä

وای دابنێ لە کافێیەکدایت:

• کوپە قاوەکەت بە دەستەوەیە: "Kahvi on tässä pöydällä." (قاوەکە ئێرەیە لەسەر مێزەکە [ڕێک لەبەردەممدا، لەم خاڵە دیاریکراوەدا]).
• بە گشتی لە کافێکەدایت: "Olen täällä kahvilassa." (من ئێرەم لە کافێکە [شوێنی گشتیم]).

لەوانەیە جیاوازییەکە ورد دیار بێت، بەڵام زۆر گرنگە. Tässä زۆر دیاریکراوە، و زۆرجار مامەڵەی جەستەیی یان خاڵێکی زۆر ورد دەگەیەنێت. Täällä فراوانترە، و بوون لە ناو شوێنێکی گەورەتردا نیشان دەدات.

بەراوردی Täällä و Tuolla

بارودۆخێک بهێنە بەرچاوت کە بە دوای کەسێکدا دەگەڕێیت:

• تەلەفۆن بۆ هاوڕێکەت دەکەیت و دەڵێت: "Olen täällä kotona." (من ئێرەم لە ماڵەوە [ئەو شوێنەی ئێستا تێیدام]).
• ئۆتۆمبێلی هاوڕێکەت دەبینیت لە خوارەوەی شەقامەکە ڕاگیراوە: "Hänen autonsa on tuolla kadulla." (ئۆتۆمبێلەکەی لەوێیە لەسەر شەقامەکە [بینراو بەڵام دوور]).

هەڵبژاردن لە نێوان täällä و tuolla بەستراوەتەوە بەوەی ئایا شوێنەکە ئەو شوێنەیە کە ئێستا تێیدایت (täällä) یان شوێنێکی دوور لە تۆیە بەڵام هێشتا لە بەرچاودایە (tuolla).

دەستەواژە سەرەکییەکان / Hyödyllisiä ilmauksia

ئەمانە چەند دەستەواژەیەکی کردارین بۆ ئەوەی یارمەتیت بدەن tässä، täällä و tuolla بخەیتە ناو گفتوگۆ فینلەندییەکانتەوە:

• Onko se tässä? — ئێرەیە (ڕێک ئێرە، لەم خاڵە دیاریکراوەدا)؟
• Olen täällä nyt. — ئێستا ئێرەم (لەم شوێنەدا).
• Katso tuonne! — سەیری ئەوێ بکە! (سەرنجی 'tuonne' بدە کە ئاراستە نیشان دەدات، بە واتای «بۆ ئەوێ»)
• Asun täällä Suomessa. — من ئێرە لە فینلەندا دەژیم.
• Kirja on tuolla hyllyssä. — کتێبەکە لەوێیە لەسەر ڕەفەکە.
• Istun tässä tuolissa. — لەسەر ئەم کورسییە دانیشتووم.
• Missä olet? Olen täällä. — لە کوێیت؟ من ئێرەم.

فەرهەنگۆک / Sanasto

بۆ ئەوەی تێگەیشتنت زیاتر بهێز بێت، ئەمە چەند وشەیەکە کە زۆرجار لەگەڵ ئەم وشانەی شوێندا بەکاردێن.

🇫🇮 پاشخانی کولتووری / Kulttuuritausta

فینلەندییەکان بە وردی ناسراون، و ئەمە شێوازی وەسفکردنی شوێنیش دەگرێتەوە. لە کاتێکدا قسەکەرانی ئینگلیزی لەوانەیە بە «ئەم لایە» یان «ئەو دەوروبەرە» ناڕوون بن، فینلەندییەکان زۆرجار وردترین وشە لە نێوان tässä، täällä و tuollaدا هەڵدەبژێرن. ئەم وردییە تەنیا پەیوەندی بە ڕێزمانەوە نییە؛ بیرکردنەوەیەکی کرداری ڕەنگ دەداتەوە. کاتێک ڕێنمایی ڕێگا دەدەیت یان وەسفی شوێنی شتێک دەکەیت، بەکارهێنانی وشەی دروست یارمەتی دەدات تێکچوون ڕوو نەدات و زانیارییەکە بە کارایی بگەیەنرێت.

بۆ نموونە، ئەگەر لەگەڵ هاوڕێیەکی فینلەندی چاوپێکەوتنت هەبێت، لەوانەیە ورد بڵێت: "Olen täällä kauppakeskuksessa, odotan sinua kahvilan edessä." (من ئێرەم لە ناوەندی بازاڕەکە، لەبەردەم کافێکە چاوەڕێت دەکەم). لێرەدا täällä شوێنی گشتیی ئەو نیشان دەدات (ناوەندی بازاڕەکە)، و ڕێنماییە وردترەکە بۆ یەکتربینین دواتر دێت.

ئەم وشانە بە بەردەوامی لە گفتوگۆی ڕۆژانەدا دەبیستیت، لە پرسیاری ئاسایی وەک "Missä puhelin on? — Se on tässä!" (مۆبایلەکە لە کوێیە؟ — ئێرەیە!) تا وەسفکردنی پلانی گەشتی گەورەتر. تێگەیشتن لەم وردەکارییانە یارمەتیت دەدات سروشتیتر قسە بکەیت و باشتر لەگەڵ شێوازەکانی پەیوەندیکردنی فینلەندیدا بگونجێیت. بۆ ئەوەی قووڵتر بچیتە ناو کولتوور و ژیانی ڕۆژانەی فینلەندییەوە، سەیری سەرچاوەی وەک Visit Finland بکە، کە تێڕوانین لەسەر تایبەتمەندی و شوێنە سەرنجڕاکێشە بێهاوتاکانی وڵاتەکە پێشکەش دەکات. هەروەها دەتوانیت زانیاریی زۆر لەسەر زمانی فینلەندی و وردەکارییەکانی لە لاپەڕەکانی زمانی Yle Uutiset بدۆزیتەوە.

ڕاهێنانی خێرا / Harjoitus

با زانیارییە نوێیەکانت تاقی بکەینەوە! بۆ هەر ڕستەیەک گونجاوترین وشە (tässä، täällä یان tuolla) هەڵبژێرە:

1. کەسێک دەپرسێت لە کوێ دەژیت. وەڵام دەدەیتەوە: "Asun ______ Oulussa."
2. هاوڕێکەت بە دوای کلیلەکانیدا دەگەڕێت، کە ڕێک لەسەر مێزەکەی بەردەمین. دەڵێیت: "Ne ovat ______."
3. لە سەر گردێکەوە دەریاچەیەکی جوان لە دوورەوە دەبینیت. هاوار دەکەیت: "Katso, järvi on ______!"
4. لە پارکێکدا پیکنیکتان کردووە. دەڵێیت: "Meillä on kiva piknik ______."

وەڵامەکان (Answers: 1. täällä, 2. tässä, 3. tuolla, 4. täällä)

کۆتایی

بە ڕۆیشتن بۆ لە نەخشە زیاتر: شارەزابوون لە «ئێرە و ئەوێ»ی فینلەندی بە Tässä، Täällä و Tuolla، تەنیا وشەت بەدەست نەهێناوە؛ بەڵکو تێگەیشتنێکی قووڵترت لە لۆژیکی شوێنیی فینلەندی کردۆتەوە. لە بیرت بێت: tässä بۆ شتی نزیک و دیاریکراو، täällä بۆ دەوروبەری گشتی، و tuolla بۆ دووریی بینراو. لە ژیانی ڕۆژانەتدا ڕاهێنان لەسەر ئەم جیاوازییانە بکە، و بەم زووانە وەک فینلەندییەکی ڕاستەقینە لە گفتوگۆکاندا ڕێگای خۆت دەدۆزیتەوە. بەردەوام بە لە گەڕان، بەردەوام بە لە ڕاهێنان، و چێژ لە گەشتی ڕەوانبوون وەربگرە!

سەرچاوەکان

• Visit Finland
• Yle Uutiset Kielioppi (ڕێزمانی فینلەندی)